Ana Sayfa Arama Galeri Video Yazarlar
Üyelik
Üye Girişi
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Namaz Vakitleri Gazeteler Puan Durumu
WhatsApp
Sosyal Medya
Uygulamamızı İndir
ZEKİ SARIHAN
ZEKİ SARIHAN

Mısır Ekmeği ve Kara Pancar

İnsan hayatında en çok yer edenlerden ayağına giydiğini “Kara Lastik”, üstüne giydiğini “Kendir Gömlek” başlıklı  yazılarımda anlatmıştım. Sıra onlardan da önemli olan köylülerin yediklerini anlatmaya geldi. Karadeniz köylülerinin temel besinleri mısır ve kara pancar idi. Zira Karadeniz bölgesinin iklimi her ikisinin de yetişmesine elverişlidir.

MISIRDAN ÖNCE BUĞDAY

Mısır, Türkiye’ye Amerika’dan, anlaşılan Mısır yoluyla gelmiş. On sekizinci Yüzyıla kadar bölgede buğday ekildiği anlaşılıyor. 1950’lere kadar bazı tarlaların buğday başaklarıyla dalgalandığını, bunların orakla biçildiğini, elle yolunduğunu, deste deste bağlanıp ev yanına taşındığını ve orada harman yapıldığını ben hatırlıyorum. Hemen her evin önünde harman yeri olarak bir düzlük bulunurdu. Öküzlere koşulu düvenle ekin sergisinin üzerinden defalarca geçilerek tanelerin samandan ayrılması sağlanır, samanlar samanlığa taşınır, taneler ise savrulup yıkanarak öğütülmeye hazır duruma getirilirdi. Buğdaydan yapılan başlıca yiyecekler, bulgur pilavı, keşkek, cistil denen ekmek, tarhana idi. Amcamın bizim kapıdaki harmanda öküzlerse harman sürdüğü, düvene bindiğim, samanların samanlığa nasıl küründüğü, annemin buğdayı nasıl yaba ile rüzgârda savurduğu gözlerimin önündedir. Ancak o tarihlerde de tarlaların çoğuna mısır ekilirdi ve temel besin ürünü mısırdı.

DARI KAZARIM DARI…

Köylüler, “mısır”a mısır değil “darı” derlerdi. Hatta bununla ilgili başka kavramlar da vardı. “Darı kazması”, “darı kazma imecesi”, “darı kazarım darı, çıngıllı kazmayınan” diye başlayan bir türküde olduğu gibi. Aslında “darı” diye bir ekin de vardı ama küçük taneli, dik başaklı bu ürün köyde seyrek görülürdü.

1950’lerde Köyün eski muhtarı ve şehirle bağlantısı olan Atıf Sarıhan köye Amerikan mısır cinsini getirdi. Aynı yıllarda yapay gübre de kullandı. Tek bir kelle veren ve bir insan boyunu aşmayan yerli mısır yerine iki, iç kelle veren ve üç metreyi aşan mısır tarlaları, öteki tarlalar arasında  gömgök seçilmeye başlayınca bu mısır cinsi ve yapay gübre herkes tarafından kullanılmaya başlandı. Mısır, Mayısta ekilir, Haziran’da “eski ot”undan ayıklanmak ve sıkları alınmak üzere birinci kazması çoğunlukla imece ile yapılır, Temmuz’da da, gene ayrık otları alınmak, seyrekleştirmek ve dibini doldurulmak üzere “ikileme”si yapılırdı.

İMECİLER

İmeciler sekiz on kişiden başlayarak otuz kadar kişinin katılmasıyla yapılır. İmeceye katılanların imece sahibinden “adam” alacağı olurdu. Bu imecilerde gündelik verilmezdi. Bazı imece sahipleri, tarlayı kazma veya çapalama işinde gündelik yerine yoksullara bir kilo tuz verdiklerini hatırlıyorum.

Yemek işi bakımından iki tür imeci olurdu. “Aç imeci”, imececileri tarla sahibinin doyurmak zorunda olduğu, “tok imeci” ise herkesin kendi yiyeceğini getirdiği imeci idi. Öğleye kadar 20 dakika dinlenme verilir, öğleyin bir saatlik arada yemek yenir, namaz kılınır, sonra yeniden işe başlanırdı. Akşama doğru yirmi dakika daha dinlenme verilirdi. İmecilerde çalışanları şevke getirmek için bu işi bilen iki erkek yan yana gelip ellerini kulaklarına götürerek birlikte türkü tuttururlardı. Her inecinin önünde çalışanlara talimat veren erkeklerden bir  “önler ağası” bulunurdu. Onu genellikle yaşlı kişilerden seçerlerdi.

ÇOCUKLU KADINLAR İMECİDE!

Mısır imecİlerinin bir yanı erkeklerden,  diğer tarafı kadınlardan oluşurdu. Bebekli kadınlardan imeceye gidenler, bebeklerini sırtlarına sarar ve öyle çalışırlardı! Kadınların çoğu akşam paydosunda eve yalnız kazma veya çapalarıyla gelmezlerdi. İnek ve danaları için tarladan topladıkları mısır sapları, otlar veya yol kıyılarından topladıkları çalı çırpı ile gelirlerdi. Kuşkusuz, akşama bir saat kala yapılan paydostan sonra tarladan eve gelip inek sağmak, yemek yapmak gibi işler de onları beklerdi. Kentli kadınlara çok yabancı olan bu işler günümüz köylü kadınlarının da ancak yaşlıları tarafından hatırlanıyor olmalıdır.

Mısır, Ekim ayında biçilirdi. Önce tarlaya birkaç deste birbirine yaslanarak çömen yapılır. Sonra hayvan veya kağnı arabasıyla eve getirilerek kadınlar tarafından derilir, yani mısır kellesi, onu çevreleyen “calaz”ından ayrılırdı. Mısır saplarının desteleri, evin yakınlarında açık arazide ustaca yığılarak “Höbek yapılırdı. Bu mısır sapları kış boyunca inek ve öküzlerin yemi olarak kullanılırdı. Höbekleri bahara kadar yetmeyenler, komşuların kapısını çalardı…

MISIR EKMEĞİ

Karadenizlinin sofrasının en çok kullanılan yiyeceği mısır, hava alan çitlerde veya ambarlarda bekletilir, çitten örülmüş yarım yuvarlak bir petekte sopa işe dövülerek taneleri “kevük”lerinden ayrılır, değirmene götürülerek öğütülür ve un çuvalında veya sandığında bekletilerek kullanılırdı. En çok kullanılan besin maddesi ekmek, mısır unundan yapılırdı. Ekmeğin iki çeşidi olurdu. Yoğrulup hemen pişirilen hamurdan yapılana “Bayat” ekmek, akşamdan soğrulup mayalanan ve sabahleyin pişirilene “mayalı ekmek” denirdi. Bazlamalar bir sayacak üstündeki sacda bir yanı kızardıktan sonra “eyiş”le alınarak elips bir taşın ocağa bakan kısmına konulur ve ateşle kızarması beklenirdi. Bu ekmeğin tazesi lezzetli olur, hele üstüne biraz tereyağı sürülenin tadına doyum olmazdı. Mısır ekmeğinin başka çeşitleri de vardı. Bunlardan biri  bileki taşının içinde “uva uva” pişirilen ekmek, diğeri de değirmencilerin kızgın bir taşın üstüne bazlayıp üstünü kızgın külle örterek elde ettikleri “Değirmenci ekmeği” idi.

İlkokul birinci sınıfta sabahları bir saat çeken ilkokula giderken boynuma astığım torbanın içinde bir alfabe kitabıyla yarım veya çeyrek bazlama mısır ekmeği ve ona katık olmak üzere birkaç ceviz veya bir parça peynir bulunurdu.

Köyden çarşıya gidenlerin öğle nevalesi genellikle içine 250 gram helva konulmuş olan çeyrek veya yarım Pazar ekmeği olurdu. Bunu ya çarşıda ya da dönüşte bindiğimiz hayvanın sırtında keyifle yerdik.  Köye getirilen en değerli çarşı armağanı da bir somun fırın ekmeği idi.

Mısır ekmeği konusu, o yıllarda kentle köy arasındaki korkunç uçurumu göstermeye ve biz köyden yetişmiş aydınların köycülüğünün nedenlerini de açıklamaya yardım ediyor olmalıdır.

KARA LAHANA

Lahanaya gelince: Kara lahana, Karadenizlilerin sofralarından hiç eksik olmayan bir yemek malzemesidir. Bunun nedeni, kara lahananın Karadeniz iklimine uygun olarak her bahçede bolca yetişmekte oluşudur. Kara lahanadan çorba, sarma, kavurma, turşu gibi yiyecekler yapılır. Karadeniz köylüsünün sofrasında et yemeğine nadir rastlanır. Sahilde olmayan köylüleri hamsi yemeğine de yabancı olduklarını söylemek gerek. Karadeniz köylü mutfağı liste olarak yoksul olmamakla birlikte bunlardan malzemesinin sağlanması kolay olanlar sofralarda sık bulunur. Bunlar da mısır ekmeği, mısır çorbası, kara lahana çorbası,  ayran ve ayrana mısır ekmeği doğranarak hazırlanan sokluk (soğukluk)tur. Bunu biraz daha çeşitlendirecek olursak, kabak, perzi, patates, yumurta, cacık, börek, bulgur ve pirinç pilavı, belli mevsimlere özgü kirmit, çökülce, dikenucu (merolcan), nivik, kaldırık gibi sebzeleri eklemek mümkündür. Yemeklerde eskiden tereyağından başka bir yağ kullanılmazdı. 1960’dan sonra bunun yerini bitkisel yağlar, son zamanlarda da zeytinyağı almış bulunuyor. Eskiden dut, elma, armut, üzüm gibi meyvelerden pekmez de yapılırdı. Şimdi artık kimsenin bunlarla uğraşacak vakti yok!

İşte size köyden yetişmiş seksenlik birinde  çok gerilerde kalmış ama canlı izler. (Infdepenfdent Türkçe, 16 Kasım 2026)

zekisarıhan.com

 

YORUMLAR

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

YAZARLAR
TÜMÜ

SON HABERLER