Travmanın Tesirleri ve Travmayla Başa Çıkmanın Yolları

Fiziksel ve Ruhsal bütünlüğümüzü tehdit eden her türlü olay travmadır. Travma hiç beklemediğimiz bir anda ve ne yaparsak yapalım asla hazırlıklı olamayacağımız bir formda, bütünlük ve süreklilik üzere varlığımıza darbedir.

TRAVMANIN TESİRLERİ VE TRAVMAYLA BAŞA ÇIKMA

Travma Nedir?

Fiziksel ve Ruhsal bütünlüğümüzü tehdit eden her türlü olay travmadır. Hayatımıza, beden bütünlüğümüze, inanç sistemlerimize, sevdiklerimize yönelik bir tehdit vardır. Travma hiç beklemediğimiz bir anda ve ne yaparsak yapalım asla hazırlıklı olamayacağımız bir biçimde, bütünlük ve süreklilik üzere varlığımızı yasladığımız temel hayat referanslarımıza inen ani bir darbedir.

Amerikan Psikoloji Derneği (APA) nazaran, travma “Bir kaza, tecavüz yahut doğal afet üzere vahim bir olaya verilen duygusal tepkidir”.

Ruhsal travma, bir kişinin son derece gerilimli bulduğu bir olaya verdiği yansıdır. Ayrılık ve boşanma, iş kaybı, aile içi şiddet, tecavüz, trafik kazası, ani hastalık, sakat kalma ve ani vefatlar ferdî travma listesine girerken; savaş, terör, doğal afetler, büyük çaplı ekonomik krizler toplumsal travmalar başlığı altında ele alınır.

Stresli bir olay yaşayan herkes travma geliştirmez. Ayrıyeten çeşitli travma cinsleri vardır. Kimi beşerler birkaç hafta sonra semptomlar geliştirirken, başkaları daha uzun vadeli tesirlere sahip olacaktır.

Travmanın kişinin uygunluk hali üzerinde uzun vadeli tesirleri olabilir. Semptomlar devam ederse ve Travmanın şiddeti azalmazsa, travma sonrası gerilim bozukluğuna (TSSB) dönüşür.

TRAVMA TÜRLERİ

· Akut Travma: Bu gerilimli ve tehlikeli tek bir olaydan kaynaklanır.

· Kronik Travma: Bu, yüksek gerilimli olaylara tekrar tekrar ve uzun müddet maruz kalmaktan kaynaklanır. Örnekler ortasında çocuk istismarı, zorbalık yahut aile içi şiddet hadiseleri sayılabilir.

· Karmaşık Travma: Bu, birden fazla travmatik olaya maruz kalmanın sonucudur.

Bununla bir arada İkincil Travma yahut Dolaylı Travma, diğer bir travma formudur. Bu travma biçimiyle kişi, travmatik bir olay yaşayan biriyle yakın temastan ötürü travma belirtileri geliştirir. Psikologlar, ruh sıhhati uzmanları ve öbür aile üyeleri dolaylı travma riski altındadır.

TRAVMA BELİRTİLERİ

Duygusal ve Ruhsal tepkiler

· İnkar

· Korku

· Üzüntü

· Utanç

· Şuur bulanıklığı, konfüzyon

· Depresyon

· Endişe

· Suçluluk

· Uyuşma

· Konsantrasyon eksikliği

· Umutsuzluk

Bu durumu yaşayan bireyler, Duygusal patlamalar yaşayabilirler, hissettikleriyle başa çıkmakta zorlanabilirler ve toplumsal çekilme yaşayabilirler.

Fiziksel Tepkiler

Duygusal bir reaksiyon ile birlikte travma, aşağıdakiler üzere fizikî semptomlara neden olabilir:

· Baş ağrısı

· Sindirim problemleri

· Tükenmişlik

· Kalp atışlarında artış

· Terlemek

· Gergin hissetmek

Bazen kişi çok uyarılma hissettiğinden ötürü daima uyanıklık halindeymiş üzere hisseder. Bu durum ahenge zorluğuna yol açar.

Yapılan araştırmalara nazaran Travmatik Tecrübeler,

· Zorbalık

· Taciz

· Fizikî ve duygusal istismar

· Doğum

· Hayatı tehdit eden hastalıklar

· Sevilen birinin ani kaybı

· Taarruza uğramak

· Kaçırılmak

· Terör eylemleri

· Doğal afetler

· Savaş

Travmatik olaylar izole edilen, tekrarlayabilen yahut devam eden olaylar olabilir. Kişi, travmatik bir olayın öbür birinin başına gelmesine şahit olduktan sonra da travma yaşayabilir.

Her insanın travmatik olaylara karşı farklı yansıları vardır. Örneğin, doğal afet esnasında şahıslar farklı yansılar ve davranışlar sergileyebilir.

TRAVMA SONRASI GERİLİM BOZUKLUĞU (TSSB)

TSSB, gerilimli olaydan sonraki haftalar ve aylar içinde travma semptomları devam ettiğinde yahut kötüleştiğinde gelişir. Travma sonrası gerilim bozukluğu rahatsız edici olmakla bir arada kişinin günlük hayatını ve toplumsal münasebetlerini sekteye uğratır.

Travma reaksiyonları, anksiyete, depresyon üzere farklı ruhsal rahatsızlıkları tetikleyebilir. TSSB de en besbelli özellikler geri dönüşler (flasback) ve kaçınma durumlarıdır. Kişi travmatik olayı düşünmekten, meydana geldiği yeri ziyaret etmekten yahut tetikleyicilerinden kaçınmaya çalışıyorsa bu bir Travma sonrası gerilim Bozukluğu belirtisi olabilir.

TSSB yıllarca sürebilir lakin tedavi ile şahısların semptomlarını yönetmelerine ve hayat kalitelerini güzelleştirmelerine yardımcı olur.

TSSB geliştirmek için risk faktörleri;

· Evvelki Travma

· Fizikî ağrı ve yaralanma

· Travmadan sonra çok az takviyeye sahip olmak

· Finansal zorluk üzere öbür gerilim faktörleriyle tıpkı anda uğraşmak

· Evvelki dert ve depresyon durumları

Araştırmalara nazaran, travma yaşayan birçok insan TSSB geliştirmez.

Çocukluk Travması

Çocuklar üzerinde yapılan çalışma bulgularına nazaran, çocukların beyin yapıları hala gelişmekte olduğu için özellikle travmaya karşı çok savunmasız olduğunu gösteriyor.

Çocuklar dehşetli olaylar sırasında yüksek bir gerilim durumu yaşarlar ve bedenleri gerilim ve dehşet ile ilgili hormonları salgılar. Bu cins gelişimsel travma olağan beyin gelişimini bozabilir. Sonuç olarak travma, çocuğun uzun vadeli duygusal gelişimini, zihinsel sıhhatini ve davranışlarını değerli ölçüde etkileyebilir. Kaygı ve çaresizlik yetişkinlik devrine kadar devam edebilir.

TRAVMA SEMPTOMLARININ TEDAVİSİ

Terapi, travma için en öncelikli tedavi metodudur. Çoklukla kişi ehil bir terapistle çalışmaya başlar. Kişinin Yararlanacağı terapi cinsleri;

Bilişsel Davranışçı Terapi

Bilişsel Davranışçı Terapi, insanların davranışlarını ve hislerini etkilemek için niyet kalıplarını değiştirmeye yardımcı olur. Bilhassa, TSSB tedavisinde çok tesirli sonuçlar alınabilir.

Göz Hareketi Duyarsızlaştırma ve Yine Sürece (EMDR)

Göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve tekrar sürece yahut EMDR, öbür yaygın bir travma tedavisidir.

EMDR sırasında, terapist göz hareketlerini yönlendirirken, bireyler muhakkak travmatik tecrübeleri kısaca tekrar yaşarlar. EMDR, insanların travmatik anıları işlemesine ve bütünleştirmesine yardımcı olmayı maksatlar.

Somatik Terapiler

Diğer terapi formülleri, zihin ve vücudun travmayı işlemesine yardımcı olmak için somatik ve vücut odaklı teknikler kullanır.

· Somatik Tecrübe: Bu yaklaşım, bir kişinin travmatik anıları inançlı bir alanda tekrar yaşamasına yardımcı olan bir terapi sürecini içerir.

· Duyu – Motor Psikoterapi: Bu tıp terapi, travmatik anıları güç kaynaklarına dönüştürmek için psikoterapiyi vücut temelli tekniklerle birleştirir.

· Akupunktur Noktası Uyarımı: Bu, bir gevşeme durumuna neden olan bedendeki muhakkak noktalara baskı uygulayan bir uygulamayı içerir.

Her ne kadar bu cins teknikler kullanılsa da BDT ve EMDR için olduğu kadar fazla delil yoktur.

İLAÇ TEDAVİSİ

İlaç tedavisi tek başına Travmayı ve TSSB rahatsızlığını tedavi edemez, lakin kişinin depresyon, anksiyete ve uyku bozukluklarının giderilmesine yardımcı olur. Ayrıyeten, ilaç tedavisi kişinin bozulmuş olan hormonsal istikrarını düzenleyerek psikoterapi için hazırlar.

KİŞİSEL BAKIM

Öz bakım uygulamak, bireylerin travmadan kaynaklanan duygusal, ruhsal ve fizikî semptomlarıyla baş etmelerine yardımcı olabilir.

Egzersiz Yapmak, Travma bedenin savaş ya da kaç yansısını harekete geçirebilir. Antrenman bu tesirlerin kimilerini hafifletmeye yardımcı olabilir. İdmanın Travma Gerilim Bozukluğu olan Bireyler için tesirli bir terapi olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır.

Farkındalık, Dikkatli nefes alma ve öbür farkındalık temelli idmanlar, insanları şimdiki vakte yerleştirerek travmatik olayı tekrar yaşamalarını engelleyebilir.

Başkalarıyla İlişki Kurmak, Başkalarından çekilmek, kendini toplumdan kendini izole etmek travmanın yaygın bir belirtisidir. Arkadaşlar ve aile ile temas kurmak travma tedavisinde hayati kıymet taşır. Bu süreçte kişi, travma hakkında konuşmak zorunda değildir. Yalnızca diğerleriyle etkileşim kurmak, ruh halini ve iyiliği güzelleştirebilir. Travmayı deneyimleyen kişi, güvendiği şahıslarla travmayı konuşabilir. Bu durum onu rahatlatacaktır.

Dengeli Bir Hayat Şekli Kurun, Travması olan bir kişi rahatlamayı yahut düzgün uyumayı sıkıntı bulabilir. Bununla birlikte, uyku ve istikrarlı beslenme rahatlama ve zihinsel sıhhatte kıymetli rol oynar.

· Gece 7-9 saat uyumak

· İstikrarlı ve sağlıklı yemek programı

· Alkol ve uyuşturucudan kaçınmak

· Eğlenceli aktivitelere vakit ayırmak

NE VAKİT YARDIM ARANMALI

Kalıcı yahut şiddetli travma belirtileri yaşayan bireyler, bir psikolog ve ruh sıhhati uzmanlarından yardım almalıdır.

Eğer İntihar Kanısı varsa acil formda yardım alınmalıdır.

İNTİHARI ÖNLEME

Kendine ziyan verme, intihar etme yahut öbür birine ziyan verme riski taşıyan birini tanıyorsanız;

· Sıkıntı soru sorulmalıdır. “İntihar etmeyi düşünüyor musunuz?”

· Kişiyi yargılamadan dinlemeli

· Profesyonel yardım alana kadar kişiyi yalnız bırakmayın

Özetle, Birden fazla insan hayatının muhakkak bir noktasında travmatik bir olay yaşayacaktır. Kimileri şok ve meşakkat belirtileri yaşayabilir kısa müddette güzelleşir.

Bazıları ise, Travma Gerilim Sonrası (TSSB) gelişimi üzere daha uzun vadeli travmatik tesirler yaşayabilir. Terapi ve öbür ferdî gelişim programlarıyla kişi bu sorunların üstesinden gelebilir.