Şaşılık ve Göz Tembelliği

Şaşılık nedir?

Normalde bir nesneye baktığımızla her iki gözümüzle tıpkı anda bakarız ve gözlerimizin görme eksenleri paraleldir. Şaşılıkta ise bu paralellik bozulur ve bir gözümüz düz bir formda nesneye bakarken öbür gözümüz farklı bir tarafa kayar. Yani şaşılık gözlerden bir tanesi bakılmak istenen nesneye bakarken oburunun içe, dışa, üst ya da aşağıya bakmasıdır. Çocukluk çağında da ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir. Daima yahut aralıklı olarak görülebilir.

Yalancı şaşılık nedir?

Yalancı şaşılık bilhassa ömrün birinci yıllarında sık rastladığımız bir durumdur. Aslında şaşılık olmadığı halde varmış üzere görünmesidir. Bebeklerde yalancı şaşılığı çoğunlukla yalancı içe şaşılık halinde görüyoruz. Bunun sebebi, bebeklerde burun kökünün daha geniş olması ya da göz kapağının iç tarafında deri kıvrımının bulunmasıdır. Bilhassa yana bakışlarda çocuğun gözü içe kayıyormuş izlenimi verir. Yaş ilerledikçe bu durum düzelir. Yalancı ve gerçek şaşılığın ortasındaki fark lakin hekim tarafından teşhis edilebilir.

Şaşılık neden olur?

Çocukluk çağı şaşılıklarının nedeni tam olarak bilinmemektedir fakat genetik geçişin değerli rolü vardır. Anne yahut babada kayma varsa çocukta şaşılığın görülme ihtimali daha yüksektir. Annenin hamilelik periyodunda geçirdiği bir rahatsızlık, erken doğum, sıkıntı doğum, yüksek ateşli hastalık ve havale hikayesi üzere durumlar şaşılık görülme riskini arttırır. Yüksek hipermetropi olan çocuklarda içe kayma görülebilir.

Görmeyi azaltan katarakt, göz yaralanmaları yahut tümörleri, baş travmaları, beyin tümörleri şaşılığa neden olabilir. Şayet erişkin bir şahısta şaşılık yeni oluştu ise multipl skleroz ve miyastenia gravis üzere nörolojik hastalıklar, tiroid hastalığı, hipertansiyon ve diyabet üzere hastalıklar araştırılmalıdır. Bu hastalıklar göz kaslarını ve onları çalıştıran hudutları etkileyerek şaşılığa yol açabilirler.

Şaşılığın belirtileri nelerdir?

Şaşılığın en tipik belirtisi ise bir göz düz bakarken, başkasının daima ya da aralıklı olarak dışa, içe, aşağıya yahut üst yanlışsız kaymasıdır. Şaşılığın belirtilerinin vaktinde fark edilmesi göz tembelliği denilen ve kalıcı görme azlığı ile sonuçlanabilen tablonun engellenmesi açısından çok değerlidir. Şaşılığın öteki belirtileri ortasında; iki gözün hareketlerinin simetrik ve uyumlu olmaması, bir gözün bilhassa aydınlık ortamlarda kısılması, başın bir tarafa yanlışsız çevrilmesi yahut eğilmesi yer alır. Daha evvel şaşılığı olmayan büyük çocuk ve erişkinlerde şaşılık birdenbire ortaya çıktığında çift görme şikayeti oluşabilir. Çekilen fotoğraflarda iki gözdeki kırmızı yansımanın birbirinden farklı olması da şaşılıkta görülebilen bir belirtidir.

Şaşılık tedavisi nasıldır?

Şaşılıkta erken teşhis çok değerlidir, zira tedavide geç kalındığında ömür uzunluğu sürecek kalıcı görme azlığı (göz tembelliği) meydana gelebilir. Bu nedenle şaşılık kuşkusu olan her çocuğun makul bir yaşa gelmesi beklenmeden en kısa vakitte göz doktoruna götürülmesi gerekir.

Şaşılık tedavisinde birinci adım kırma kusurunun düzeltilmesi yani gözlük kullanımıdır. Birtakım şaşılık tiplerinde yalnızca gözlük tedavisiyle düzgünleşme sağlanabilir. Gözlük kullanımına ek olarak, göz tembelliğinin engellenmesi için kaymayan göze kapama tedavisi uygulamak da gerekebilir.

Şaşılık ameliyatı ekseriyetle gözlük ve kapama tedavilerinden sonra tercih edilmektedir. Cerrahi öncesi ve sonrasında gözlük kullanımına devam edilir. Çoğunlukla genel anestezi altında yapılan şaşılık ameliyatında gözü hareket ettiren göz dışı kasların yeri yahut boyutu değiştirilerek gözlerin paralleliği sağlanmaktadır. Şaşılık ameliyatı her yaşta yapılabilmektir; lakin, çocukluk çağı şaşılıklarında mümkün olduğunca erken ameliyat yapılması, hem iki gözün birlikte kullanılması ve derinlik görme yeteneğine, hem de çocuğun ruhsal gelişimine olumlu katkı sağlayacaktır.

Yetişkin periyotta ortaya çıkan şaşılıklarda ise; öncelikle kaymaya neden olabilecek hastalıkların varlığı araştırılmalı ve bu hastalıklar tedavi edilmelidir. Bu süreçte cerrahi kararı verilene kadar hastanın kayması ve çift görmesinin düzelmesi için göz kaslarına Botulinium toksin enjeksiyonu yahut prizmatik camlı gözlükler önerilebilir.

Göz tembelliği nedir?

Çocuklarda görmenin olağan bir halde gelişebilmesi için her iki gözün doğumdan itibaren net, kaliteli ve eşit görsel ihtarları beyefendisine göndermesi gerekir. Bu gelişim sürecine mahzur olan her durum göz tembelliği (ambliyopi) ile sonuçlanır. Göz tembelliğinde çoklukla tek taraflı bazen de çift taraflı olarak görme sertliğinde gözlükle düzeltilemeyen bir azalma mevcuttur. Göz tembelliği toplumun %2-4 ‘ünde karşılaştığımız epey sık rastlanan bir sorundur. Çocukluk çağı görme kaybı nedenleri ortasında en baş sıralardadır. Fakat, hayatın birinci yıllarında tanındığı ve tedavi edildiği takdirde düzeltilebilen bir sıkıntıdır.

Göz tembelliği neden olur?

Göz tembelliğinin nedeni doğuştan olan yahut hayatın birinci 4-5 yılında ortaya çıkan ve olağan görme gelişim sürecini bozan birtakım durumlardır. Bu durumlardan en kıymetlilerinden biri şaşılıktır; kayan beğenilen bir müddet sonra tembellik gelişir. Bir beğenilen başkasından daha yüksek kırma kusuru olması yahut iki beğenilen birden yüksek kırma kusuru olması da göz tembelliğinin sık rastlanan nedenlerindendir. Hayatın birinci aylarında görülen doğumsal katarakt, glokom ve göz kapağı düşüklüğü üzere hastalıklar da beyni görsel uyarandan mahrum bırakarak görmenin gelişememesine ve şiddetli göz tembelliğine yol açabilir.

Göz tembelliğinin belirtileri nelerdir?

Göz tembelliğinin nedeni şaşılık yahut göz kapağında düşüklük ise aile tarafından fark edilir ve erken teşhis ve tedavi mümkün olur. Fakat, göz tembelliğinin nedeni iki gözün kırma kusuru ortasındaki fark ise çocuğun dış görünüşünde bir anormallik olmadığı için ve çocuk kırma kusuru düşük olan gözüyle de âlâ gördüğü için ailenin anlaması çoğunlukla mümkün olmaz. Bu durum lakin muhakkak vakitlerde yapılan sistemli göz muayenelerinde tespit edilebilir; aksi takdirde çocuk geç teşhis alabilir. Geç başlanan tedaviye yanıt sıkıntı alınmaktadır. Bu nedenle tüm çocuklar doğum sonrası birinci 3 ayda, 6. ay -1 yaş ortası, 3 yaş ve 6 yaşında, hiçbir şikayet olmasa bile rutin göz muayenesinden geçmelidir.

Tedavisi nasıldır?

Göz tembelliğinin erken çocukluk devrinde rutin göz muayeneleri ile saptanması tedavinin aktifliği açısından çok kıymetlidir. Ne kadar erken teşhis konulur ve tedavi başlanırsa o kadar tesirli bir tedavi sağlanır. Geç başlanan tedaviye karşılık yetersiz kalmaktadır. Göz tembelliği tedavisi en geç 10-12 yaşa kadar tesirlidir. Göz tembelliği yapan sebep ne kadar küçük yaşta ortaya çıkmışsa tedavi o kadar güç ve uzundur. Göz tembelliği görme azalmasının yanı sıra derinlik hissinde de sorunlara neden olmaktadır. Teşhis ve tedavide geç kalındığı takdirde sorun kalıcı hale gelir ve çocuğun ileriki hayatında meslek seçiminde dahi mahzur yaratabilir.

Tedavide birinci olarak, kırma kusurları gözlük ile düzeltilmelidir. Sonrasında tembel olan gözün “çalıştırılması” gereklidir. Bu gayeyle âlâ gören/kaymayan göze gün içinde belirli mühletlerle kapama tedavisi uygulanır. Ailenin kapama programını tertipli uygulaması çok değerlidir. Kapama en tesirli tedavi olmakla birlikte alternatif olarak sağlam gözün atropin damla ile bulanıklaştırılması metodu de uygulanabilmektedir.

Beyni görsel uyaranlardan mahrum bırakarak göz tembelliğine neden olan doğumsal katarakt üzere durumlarda ise bebek en kısa vakitte ameliyat edilmeli ve görmeyi engelleyen sebep ortadan kaldırılmalıdır. Doğumsal kataraktlarda yeterli bir görsel sonuç için, doğumdan sonraki birinci birkaç hafta içinde ameliyat yapılmalıdır. Sonrasında gözlük/lens ve kapama ile tedaviye devam edilir.