Panik Atak Geliyorum Der Mi?

Aklımı kaybediyorum? Ellerim titremeye başladı, sanırım bayılacağım. Tekrar atak mı geçiriyorum sanki? Ölecekmişim üzere hissediyorum? Yeniden birebir şeyleri yaşayacak mıyım? Bunlar panik atak yaşayan bireylerin sahip olduğu telaşlı ve panik niyetlerden birkaçıdır. Bir kere bu duyguyu yaşayanlar ufak bir kaygı halinde hudut sistemleri tarafından uyarılarak gitgide artan panik, gerilim ve endişe hisleri yaşarlar. Pekala, neden bu türlü hisseder ve söyleriz?

Bir tehditle yahut tehlikeyle karşılaştığımızda tüm canlıların ortak yansısı 2 halde olacaktır. Ya bu tehlikeyle yüzleş ya da bu tehlikeden gerini bakmadan kaç. Bu ‘’savaş ya da kaç’’ reaksiyonu olarak isimlendirilir. Bu yansılar tehlikeli durum karşısında hayat kurtarıcı olabilir. Bu 2 seçenek ortasında kalırken vücudumuz de birtakım yansılar verebilir. Örneğin; kalp süratimiz atar, midemiz kasılır, ellerimiz titrer, bacaklarımız uyuşur ve nefes alamıyormuş üzere hissederiz.

Eğer ortada tehlikeli bir durum yokken vücudumuz yanlış alarm veriyor ve savaş ya da kaç sistemimiz faal oluyorsa o vakit yaşadığımız şeyi ‘’panik atak’’ olarak tanımlayabiliriz. Bu geçersiz alarm yansılarını birkaç kere yaşadığımızda ve sonrasında birebir durumlar karşısında tekrar panik olacağınızı düşünebilirsiniz. Örneğin; otomobilinizle birlikte tünelden geçiyorsunuz ve panik yaşadınız, elleriniz titremeye, bacaklarınız uyuşmaya başladı. Yine bir tünelden geçmenizi gerektirecek vakitlerde elleriniz birebir halde titreyip, bacaklarınızın uyuştuğunu hissedebilirsiniz. Bu türlü bir durumda farkında olmamız gereken yaşadığınız olayın yere bağlı olmadığıdır. Yani bu durumu panik olduğumuz için yaşıyoruz. Farkında olmadığımızda yaşadığımız durumun girdiğimiz yerlerden ötürü olduğunu düşünür, paniği yerle bağdaştırır ve bu alanlardan uzak durmaya başlarız. Hatta bir müddet sonra isimlerini duymak bile bize duyumsadığımız reaksiyonları tekrardan yaşatabilir. Bu durumu çoğumuz hayatlarımızda bir defa yaşadık ya da yaşayacağız. Esasen daha öncesinde bu türlü bir tecrübemiz varsa bunun epey korkutucu olabileceğini biliyorsunuzdur.

Zihnimiz hissettiğimiz bu hisleri yanlış değerlendirdiğinde, beynimiz hayatta kalma içgüdümüzü faal hale getirebilir. Yaşanan fizyolojik duyumsamalar daha fazla alarm ve kaygı yansılarını tetikler. Bu mühlet birkaç dakikadan başlayarak bir saatten fazla vakit aralığında sürebilir. Ekseriyetle panik birinci on dakikasında ulaşabileceği en şiddetli noktaya ulaşır. Birinci panik kısmı ne kadar ağır ve rahatsız edici hisler çağrıştırırsa daha sonraki devirlerde panik yaşama riskimiz artacaktır. Bundan ötürü panik atak anında neler yapabileceğimizi bilmek o anki gerilimimizi azaltmakla birlikle uzun vadede ruh sıhhatimizi sürdürme konusunda size yardımcı olacaktır.

Panik durumundayken vücudumuz üç farklı tepkisi temaslı bir biçimde yürütür: yıkıcı kanılar ( Örneğin; boğuluyorum, ölüyorum.); fizikî belirtiler ( örneğin; ellerde titreme, kalp atışında hızlanma) ve kaçmak için güçlü bir istek. Bu yansılar yinelendikçe kısır bir döngü oluşturur ve endişeyi besleyen kanılar bedensel belirtileri arttırarak kaçma isteğini doğurur. Panik durumunda ortaya çıkan fizikî belirtiler otonom hudut sistemi olarak bilinen beyin sapının merkezindeki savaş ya da kaç komutlarıyla ortaya çıkar. Otonom hudut sistemi birbirinden zıt iki temel kısımdan oluşur. Sempatik hudut sistemi, adrenalin üzere öteki hormonların salınımıyla birlikte savaş yahut kaç komutalarını ortaya çıkarırken; parasempatik sistem ise vücudu sakin fiyat ve ekseriyetle kendimizi rahat hissediyorsak faal hale gelir.

Kısır döngüyü kırmak için vücudumuzda gerilimle ilişkili yaşadığımız belirtileri kıymetlendirme biçimimizi değiştirmeliyiz. Değiştirme sürecine otonom sistemimizdeki dengeyi yine sağlayarak ve parasempatik sistemimizi rahatlatarak yapabiliriz. Kimi beşerler savaş ya da kaç sisteminin fizyolojisini öğrenerek yaşadığı panik durumu daha az korkutucu hale getirerek panik döngüsünün şiddetini azaltabiliyor. Yaşadığımız panik hissi kaygılarımızı gideremiyorsa kendi fikirlerimize meydan okuyabiliriz. Bu hususta korkutucu niyetlerimizi fark ederek öbür niyetlerle yer değiştirebiliriz. Örneğin, ellerimiz titriyor ve bacaklarımız uyuşuyor ölecek üzere hissediyoruz. Yıkıcı niyetinizi ‘’Buradan çabucak git yoksa ölebilirsin.‘’ olarak alabiliriz. Bu kanıyı ‘’Şu anda biraz gerilim altındasın ancak gerilime verdiğin doğal bir duygusal reaksiyon birazdan sonra erecek’’ formunda daha rasyonel bir fikirle yer değiştirebiliriz. Nefes alış verişimizi denetim etmekte dâhil olmak üzere vücudumuzu rahatlatmak için birtakım teknikler kullanabiliriz. Bazen atak durumunda rahatsızlık veren fikrimizi ortadan kaldırmak yerine nefes alış veriş tekniğini denemek daha fazla işimize yarayabilir. Çeşitli nefes alıp verme tekniğiyle bir arada diğer bir teknik olarak kaslarınızı kasıp gevşetme sayabiliriz.

Panik durumun yaşandığı yere dönmeye hazır hissetmek panik döngüsündeki en değerli etaptır. Kaçma dürtümüze karşı gelerek panik epizodundan kaçmaz ve orada kalırsak bununla ilişkilendirdiğimiz fizikî duyumsamaların hayatımızı tehlike atmadığını öğrenebiliriz. Panik atağı durdurmak ve rahatsızlık hissini azaltmak için nefes alma antrenmanları, rasyonel niyete başvurma üzere teknikler kâfi olabiliyor. Ancak kimi bireyler bu durumu anca profesyonel bir uzmandan yardım alarak gidebiliyor. Uzmanlar bu bireye rahatlama teknikleri ve baş etme stratejilerini öğretmede yardımcı olarak panik döngüsünü kırmaya yardımcı oluyor. Kişinin panik atakları daima ve şiddetliyse bu etapta profesyonel yardım için terapiye gitmek gerekirse ilaç tedavisine başlamak zihinsel sıhhatimiz için epeyce değerli olacaktır.

Yazan: Psikolog Şeyma Kacar

Uzman Klinik Psk. Damla Kankaya Sünteroğlu

KAYNAKÇA