Nöbetçi Eczaneler
Haber: Melis YILDIRIM
(ANKARA) – NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin hazırladığı 2025 Yıllık Raporu’nda, 2014’ten bu yana Avrupa’daki İttifak üyeleri ve Kanada’nın toplam savunma harcamalarının her sene arttığı belirtilerek, “2025 yılında, 2024’e kıyasla reel olarak yüzde 20’lik bir artış kaydedilmiştir” tespitine yer verildi. Türkiye 2025 yılında savunma harcamalarının yüzde 40,7’sini personel, yüzde 6,6’sını altyapı, yüzde 25,7’sini işletme, bakım ve diğer harcamalar ve yüzde 27’sini AR-GE faaliyetleri de dahil olmak üzere başlıca ekipmanlara ayırdı. İttifak’ın gayri safi yurt içi hasılasındaki (GSYİH) payı yüzde 2,7 olarak ölçülen Türkiye’nin, İttifak’ın savunma harcamalarındaki payı yüzde 2,2 olarak kaydedildi.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte tarafından hazırlanan NATO 2025 Yıllık Raporu bugün yayımlandı. Rutte raporun önsözünde, 2025’te NATO’nun yeni bir döneme başladığına işaret ederek, daha tehlikeli ve karmaşık bir güvenlik ortamında güçlenildiğini bildirdi. Rutte, “Rusya, güvenliğimiz ile Avrupa-Atlantik bölgesinde barış ve istikrar açısından en önemli ve doğrudan tehdit olmaya devam ediyor. Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş, beşinci yılına girerken Çin, Kuzey Kore, İran ve Belarus tarafından desteklenmektedir. Stratejik rekabet artmakta, terörizm NATO için kalıcı bir tehdit olmayı sürdürmekte ve güney kanadımız oldukça istikrarsızdır. NATO tetikte ve İttifakımızın güvenliğini sağlamaya devam edecektir” ifadelerini kullandı.
2025 yılında Rusya’nın hava sahası ihlalleri, sabotaj ve kötü niyetli siber faaliyetler dahil olmak üzere İttifak’ı sınamaya devam ettiğini dile getiren Rutte, “NATO, Rusya’nın provokasyonlarına hızlı, açık ve kararlı bir şekilde karşılık vermiştir” dedi.
Haziran 2025’teki Lahey Zirvesi’nin İttifak için belirleyici bir özellik taşıdığını kaydeden Rutte, “Liderler, caydırıcılık ve savunma kapasitemizi önemli ölçüde artıracak tedbirler üzerinde mutabık kaldılar. 2035 yılına kadar GYSİH’nin yıllık yüzde 5’ini savunmaya ayırmayı taahhüt ettik” ifadelerini kullandı. Rutte devamında şunları kaydetti:
“NATO Müttefikleri’nin 2025 yılında temel savunma gereksinimleri için toplam harcamasının 1,4 trilyon ABD Doları’ndan fazla olduğu tahmin ediliyor. Avrupa’daki Müttefikler ve Kanada daha fazlasını yapıyor ve taahhütleriyle savunmaya daha fazla yatırım yapıyor. Bu, savunma harcamalarında büyük sıçramalarla kendini gösteriyor. 2014-2025 yılları arasında, NATO Avrupa ve Kanada yıllık savunma harcamalarını iki katından fazla artırmış, reel olarak yüzde 106’lık bir artış sağlamıştır. Yalnızca 2025 yılında, Avrupa’daki NATO Müttefikleri ve Kanada toplam 574 milyar ABD doları savunmaya yatırım yapmış, bu da 2024 yılına göre reel olarak yüzde 20’lik bir artış anlamına geliyor.
Tüm Müttefikler, 2014’te belirlenen yüzde 2 hedefini karşılayan veya aşan savunma harcaması rakamlarını bildirmiş, birçok ülke harcamalarını keskin şekilde artırmış ve üç müttefik zaten 2025’te yeni yüzde 3,5 hedefine ulaşmıştır. Bu durum, NATO müttefiklerinin değişen güvenlik ortamımızı ve kolektif yükümlülüklerimizi yerine getirme gerekliliğini kabul ettiğini gösteriyor. Bu hepimizi daha güvenli ve emniyetli hale getiriyor, ancak ivmeyi korumamız gerekiyor. Ankara’da düzenlenecek bir sonraki NATO Zirvesi’nde, müttefiklerin yüzde 5 hedefi doğrultusunda net ve güvenilir bir yolda olduklarını göstermelerini bekliyorum.”
“Ankara’da yapılacak Zirve’nin, 2025’teki başarılarımızı daha da ileriye taşıyacağını umuyorum”
Rutte, “Bu sene Temmuz ayında Ankara’da yapılacak NATO Zirvesi’nin, 2025’teki başarılarımızı daha da ileriye taşıyacağını umuyorum. Bir milyar insanın güvenliği söz konusu olduğunda rehavete yer yok ve kaybedecek zaman da yok. Küresel belirsizliğin hakim olduğu bu dönemde, güçlü bir transatlantik bağ hala hayati önem taşıyor. Kuzey Amerika ve Avrupa, NATO bünyesinde her zaman birlikte daha güçlü olmuştur ve daha tehlikeli bir dünyada güvende kalmayı bu şekilde sürdüreceğiz” dedi.
“NATO ve müttefikler Ukrayna’ya desteği artırdı”
2025 yılında Rusya’nın bazı İttifak ülkelerinin hava sahalarını ihlal ettiği belirtilen raporda Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşını devam ettirdiğini ve Avrupa-Atlantik bölgesi genelinde müttefiklere saldırgan tutumunu yoğunlaştırıldığı ifade edildi. Raporda, “Buna karşılık NATO ve Müttefikler, Rusya’nın hibrit eylemlerini sınırlandırmak, bunlara karşı koymak ve etkisiz hale getirmek için çalışmalarını sürdürmüş ve Ukrayna’ya verdikleri desteği artırmıştır” denildi.
Raporda teröristlerin ve terör gruplarının saldırılarda bulunmaya ya da saldırıları teşvik etmeye devam ettiği dile getirilerek “Müttefikler, terörle mücadele planlarını uygulamaya devam etmiş, tatbikatlarda terör tehdidiyle mücadele etmiş ve ortaklarla iş birliğini derinleştirmiştir” ifadelerine yer verildi.
2025 yılında iki yeni geliştirilmiş teyakkuz faaliyetinin başlatıldığı, bunların Ocak 2025’teki Baltık Nöbeti (Baltic Sentry) ve Eylül 2025’teki Doğu Nöbeti (Eastern Sentry) olduğu aktarıldı. Raporda, yılın en büyük NATO tatbikatı olan Steadfast Dart-25 esnasında Müttefik Mukabele Gücü’nün (ARF) ilk geniş çaplı konuşlandırılmasına tanık olunduğu ifade edildi. Devamında, “ARF, birden fazla alana etki eden bir yapıya sahiptir ve NATO müttefikleri tarafından dönüşümlü bir sistem aracılığıyla sağlanan kara, deniz, hava, Özel Harekat Kuvvetleri, siber, uzay, lojistik ve stratejik iletişim unsurlarını içermektedir. Esnek, ölçeklenebilir ve çok uluslu bir yapıya sahip olan ARF, 2024 yılında tam olarak faaliyete geçmiştir ve müttefik dayanışması ve kararlılığının açık bir göstergesidir” değerlendirmesi yapıldı.
“Doğu Nöbeti, Rusya’nın hava sahasını ihlal edilmesine verilen bir karşılık niteliğinde”
NATO’nun Entegre Hava ve Füze Savunması’nın uyumlu, dayanıklı ve gelişen güvenlik ortamına uyarlanabilir olmasını sağlamak için ihtiyaç duyulan tüm tedbirleri almaya devam ettiği kaydedilen raporda, hava sahasının daha karmaşıklaştığı bir ortamda İttifak’ın hava ve füze saldırılarına karşı sürekli bir hazırlık durumunda olduğu vurgulandı. Raporda, “NATO’nun bu tür tehditlere karşı caydırıcılık ve savunma kabiliyeti, Eylül 2025’te Doğu Nöbeti’nin başlatılmasıyla daha da güçlendirilmiştir. Bu, Rus uçakları ve insansız hava araçlarının İttifakın doğu kanadında hava sahasını eşi benzeri görülmemiş şekilde ihlal etmesine verilen bir karşılık niteliğindeydi” denildi.
Raporda, son dönemde denizlerdeki krizlerin NATO için denizciliğin önemini bir kez daha ortaya koyduğuna işaret edilerek, “NATO’nun deniz gücü, 360 derecelik bir yaklaşım temelinde, her yönden ve tüm alanlarda ortaya çıkan tehdit ve zorluklarla mücadele etmekte ve üç temel görevinin yerine getirilmesine katkı sağlamaktadır. İttifak, deniz erişimini güvence altına almaya, seyrüsefer serbestisini korumaya, hayati öneme sahip deniz iletişim hatlarını ve kritik altyapıyı korumaya devam etmektedir” ifadeleri kullanıldı.
“Fransa, Birleşik Krallık ve ABD, nükleer kuvvetlerini modernize etmeye devam etmekte”
NATO’nun İttifak’ın nükleer caydırıcılık misyonunun güvenliğini, emniyetini, etkinliğini ve güvenirliğini sağlamak üzere gerekli tüm adımları attığı paylaşılan raporda, nükleer caydırıcılığın mütttefiklerin stratejik nükleer kuvvetlerine, Avrupa’da konuşlandıırlmış ABD nükleer silahlarına, çift yetenekli uçaklara yapılan ulusal katkılara ve konvansiyonel destek kabiliyetlerine dayandığı belirtildi. Raporda, “Üç müttefik nükleer güç olan Fransa, Birleşik Krallık ve ABD, stratejik nükleer kuvvetlerini modernize etmeye devam etmektedir. Müttefikler ayrıca çift yetenekli uçak olarak F-35A’ya geçişlerini sürdürmektedir. Birleşik Krallık, en az 12 adet F-35 uçağı tedarik edeceğini ve NATO’nun çift kabiliyetli uçak görevine yeniden katılacağını bildirdi. Bu da NATO’nun nükleer caydırıcılık duruşunu daha da güçlendirecektir” bilgilerine yer verildi.
“2025’te tüm Müttefikler yüzde 2’lik hedefi karşıladı”
Raporun savunma harcamaları bölümünde, 2014’ten bu yana Avrupa’daki müttefikler ve Kanada’nın toplam savunma harcamalarını her sene artırdıkları kaydedilerek, “2025 yılında, 2024’e kıyasla reel olarak yüzde 20’lik bir artış kaydedilmiştir. Son 11 yılda kümülatif olarak bu artışlar, savunma için 1 trilyon ABD dolarından fazla bir artışa tekabül etmekte” denildi. Tüm müttefiklerin 2025’te yüzde 2’lik savunma harcaması hedefini karşıladığı belirtilerek, üç müttefikin çekirdek savunma gereksinimlerine en az yüzde 3,5 harcama ayırma yönündeki hedefi şimdiden karşıladığının tahmin edildiği aktarıldı. Raporda, “Avrupa’daki müttefikler ve Kanada 2025 yılında 574 milyar ABD doları harcamış olup, bu da toplam GSYİH’lerinin yüzde 2,33’üne karşılık gelmektedir. ABD, Müttefiklerin toplam GSYİH’sinin yüzde 52’sini ve toplam nominal savunma harcamalarının yüzde 60’ını oluşturmaktadır. Toplamda, müttefiklerin çekirdek savunma gereksinimlerine yönelik harcamalarının 2025 yılında 1,4 trilyon ABD dolarını aştığı tahmin edilmektedir” ifadeleri kullanıldı.
Güçlü tedarik zincirinin güçlü bir savunma sanayi için gerekli olduğuna vurgu yapılan raporda, “2024 yılında Savunma Açısından Kritik Tedarik Zinciri Güvenliği Yol Haritası’nın onaylanmasının ve savunma açısından kritik 12 ham maddenin belirlenmesini takiben NATO, madenlerin çıkarılmasından müttefiklere bitmiş ürünlerin teslimine kadar tüm tedarik zinciri boyunca darboğazları tespit etmek ve gidermek için çalışmalarını sürdürüyor. 2025 yılında Lahey’de düzenlenen Zirve’de, 12 müttefik ülke (Belçika, Kanada, Danimarka, Almanya, Yunanistan, İtalya, Hollanda, Norveç, Polonya, İsveç, Türkiye ve Birleşik Krallık) savunma açısından kritik hammaddelerin stoklanması konusunda iş birliği yapma konusunda mutabık kaldı” bilgilerine yer verildi.
“Tümgeneral Ulutaş, KFOR komutasını devraldı”
NATO misyonlarıyla ilgili bölümde, NATO’nun Kosova’daki Barış Gücü’ne (KFOR) değinilerek, 2025’te KFOR’un Kosova’da artan gerilimler ve değişen stratejik bağlamda istikrarı sağlamaya devam ettiği kaydedildi. Raporda, “Ekim 2025 itibarıyla, 33 müttefik ve ortak, konuşlandırılmış yedek kuvvetler de dahil olmak üzere KFOR’a yaklaşık 5 bin 200 asker sağladı. 2025 yılında dört müttefik (Belçika, Lüksemburg, Hollanda ve Slovakya) KFOR’a yeniden katkı sağlamaya başladı. 3 Ekim 2025 tarihinde, Türkiye’den Tümgeneral Özkan Ulutaş, İtalya’dan Tümgeneral Enrico Barduani’den KFOR komutasını devraldı” denildi.
Türkiye’nin savunma harcamaları…
Raporun ek bölümünde yer alan müttefiklerin savunma harcamalarına ilişkin verilere göre, 2024 yılında toplam savunma harcaması 1 trilyon 26 milyar ABD doları iken, 2025 yılında savunma harcaması 1 trilyon 412 milyar ABD dolarına yükseldi. 2014 yılında ABD’nin savunma harcamaları 747 milyar ABD doları olarak kaydedilirken 2025’te 838 milyar ABD doları olarak kaydedildi. 2014’teki toplam harcamaları 279 milyar dolar olan Avrupa’daki müttefikler ve Kanada’nın, 2025’teki savunma harcamalarının toplamı 574 milyar ABD dolarına yükseldi.
Türkiye 2025 yılında savunma harcamalarının yüzde 40,7’sini personel, yüzde 6,6’sını altyapı, yüzde 25,7’sini işletme, bakım ve diğer harcamalar ve yüzde 27’sini AR-GE faaliyetleri de dahil olmak üzere başlıca ekipmanlara ayırdı. 2025 yılında Türkiye’nin İttifak’ın GYSİH’deki payı yüzde 2,7 olarak kaydedilirken, Türkiye’nin İttifak’ın savunma harcamalarındaki payı yüzde 2,2 olarak kaydedildi. Türkiye’nin 2014’te 29 milyar 727 milyon Türk lirası olan savunma harcamasının 2025 yılında 1 trilyon 446 milyar 323 milyon Türk lirasına yükseldiği görüldü.