Narsist Kişilik Bozukluğu Nasıl ve Ne Formda Oluşur?

Çocuklukta ve Gençlikte Narsist Kişilik Bozukluğunun Oluşma Aşamaları

Teşhis ve Tedavi Yöntemleri

Klinik Psikolog Adem YILDIRIM

2023, Haziran, İzmir

Abstract

Another name for the narcissist is excessive self-love.

The seeds of Narcissistic Personality Disorder are genetically inherited from first-degree family members during childhood and adolescence, under the influence of parents and the environmental social environment, and temperament and character may begin to settle in this way.

Although narcissistic personality disorder does not appear in childhood, it can appear from the onset of adolescence into early adulthood. These individuals negatively affect not only the life of the individual, but also the life of everyone around him (with whom he is in social communication). In some of our studies, it is seen that digital game addiction leads to narcissistic tendencies, especially in young individuals who use social media as a communication tool.

Giriş

Narsisizm teriminin kökeninin dayandığı Yunanca’daki “narke” sözcüğü kuntluk ya da duyarsızlık manasına gelmektedir. Narsisizm kavramı ise, Yunan mitolojisinde sudaki aksini görerek kendisine âşık olan ve ömrünü hiç ulaşamayacağı bu sevgiliyi izleyerek tüketen Narkissos’dan gelmektedir. Daha sonra mitolojideki bu karakter ruhsal bir fenomeni açıklamak için kullanılmıştır. Yunan mitolojisinden geldiğinden beri de istenmeyen bir kişilik özelliği olarak düşünülür. Narsisizmin tarifi ile ilgi farklı görüşler bulunmasına karşın davranışsal açıdan tanımlamasında büyük bir görüş birliği vardır. Buna nazaran narsisizm; içe yöneltilmiş bir haz duygusu, öz-saygı ve inanç için diğerlerinden çok kendine güvenmeyi içermektedir. Narsistik bireyler itibar ve güç ile avunmakta, öteki insanlardan daha güçlü, kıymetli, kabiliyetli ve hoş oldukları fikirleri ile kendilerini yüceltmektedirler. Narsisizmin çok formu, üstünlük duygusu, beğenilme gereksinmesi ve empati yapamamanın oluşturduğu daima bir örüntü olan kişilik bozukluğudur. Daha evvelki araştırmalar narsisizme kişilik bozukluğu olarak odaklanmasına karşın, son vakitlerde olağan popülasyondaki insanlarda bulunan kişilik özelliği istikametinden odaklanmışlardır.

Narsisistik kişilik bozukluğun temel patolojisi olarak “benlik yapısındaki temel kusur” olarak tanımlayabiliriz. Tabir edilen temel kusurlar düşük benlik hürmeti, depresyon, derin ve ihmal edilmiş değersizlik, reddedilme hisleri olup, bunlara karşı geliştirilen savunmacı ve telafi edici yapılar ile kliniksel olarak ortaya çıkarılmış bir karşılık ve itimat verme açlığını söz etmektedir. Öteki bir söz ile narsistik bireylerin öteki beşerlerle duygusal temasları çok zayıftır ve sevme kapasitesini yitirmiş olmanın boşluğunu yaşarlar. Bu cins benlik şişmesi; yok olma tehlikesinin süregeldiği şartlarda yaşayabilmek için gerekli olan kendine saygıyı sürdürme ve sevginin olmadığı yerde, hiç olmazsa beğeni toplayarak bu boşluğu ödünlemeye çalışma uğraşlarının anlatımıdır. Münasebetiyle narsisizm kendini sevmeyi değil, kendine yabancılaşmayı simgelemektedir.

Narsisistik kişilik bozukluğu gösteren beşerler çocukluklarında, kişilik bütünlüğünün oluşturulabilmesi ve korunabilmesi için etraftan muhakkak reaksiyonlar alınmasına gereksinim duyulan gelişim periyodunda takılmış bireylerdir. Bu reaksiyonları bulamadıkları vakit kişiliklerinde dağılma eğilimi görülmektedir. Klinik teorisyenler olarak bizler uzun vakittir dikkat çektiğimiz üzere, narsisizmin kökleri fonksiyonel olmayan ebeveyn ilişkilerindedir. Gelişimin bir periyodunda, çocuğun o periyot için gereksinimi olan, kendisini annesine fark ettirme uğraşları ve bunun karşılığında beklediği onay ve beğeni reaksiyonsuz bırakıldığında, çocuk hem kendini paylaşmayı öğrenememekte hem de idealleştirme gereksiniminde olduğu anne imgesinden mahrum kalmaktadır.

Ailenin yetiştirme tarzları ve narsisizm ortasında nedensel bağ bulunabilmektedir. Çocukluk çağında şımartılmış bireylerin yetişkinlikte narsisistik özeliklere sahip olma olasılıklarının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Örnek olarak, her istediği alınan bir çocuk büyük bir ihtimalle narsisizmin ağına kapılmış olmaktadır. Bunun yanısıra anne babanın özgürlüğünün, yüksek düzeyde narsisizmi öngördüğü de görülebilmektedir. Kişilik bozukluklarının hem bireyin biyolojik yapısının hem de erken öğrenme ortamının eseridir. Bilhassa de narsisizmin kusurlu çocuk yetiştirmenin eseri olduğu bilimsel yapılan testlerle ispat edilmiştir.

TANI, TEŞHİS

Küçük yaştan itibaren çok kıymetli hissini taşıyan bireyler;

Başarılarını ve yeteneklerini abartır, kâfi bir muvaffakiyet göstermesizin üstün biri olarak bilinmeyi beklerler. Sınırsız muvaffakiyet, güç, zeka, hoşluk ya da kusursuz sevgi düşlemleri üzerine kendilerini telkin eder yahut ebeveynleri tarafından bu hislerle büyütürler. Bu şahıslar kendilerini Özel ve eşi bulunmaz biri olduğunu ailesi tarafından empoze edilirken, küçük yaştan itibaren özel bireylerle arkadaşlık etmesi gerektiğini düşünürler ve çok beğenilmek isterler, hak kazandığı duygusu vardır.

Çocukluktan itibaren tüm münasebetleri kendi çıkarları için kullanılırken, empati yapmayı öğrenmedikleri için yapamamaktadırlar. Oburlarının ne düşündükleri, hisleri ve ihtiyaçlarını tanıyıp tanılmalama konusunda isteksiz hatta ve hatta gereksiz görürler. Kıskançlık düzeyleri en üst düzey de olup kıskanırlar, bunun yanısıra da oburlarının da kendisini kıskandığına inanmaktadırlar. Bunun yanısıra küstah, kendini beğenmiş davranışlar ya da tavırlar sergilerken etrafındaki bireylere bu biçimde makus hisleri onlar tarafından kendisine empoze edildiğini lisana getirirler. Bu çocukların ilgileri ve benlik hürmeti çok fazla kırılgan oldukları için tenkitleri hiçbir formda kabullenemezler. Kendi isteklerine ulaşmak için sempatik davranırlar.

Narsistik Kişilik Bozuklukları, üstte da belirttiğimiz üzere çocuk bir narsist ebeveyn ile yaşamak zorunda kalması durumunda bu ebeveynin bir yan eseri olacaktır. Bu cins çocuklar zira daima bir formda ebeveynlerinni onayını ve ilgisini isterler. Bu da maalesef ki çocukluk ve ergenlikte çocuğun narsist olarak büyümesini sağlamaktadır. Bunu da sizlere 3 senaryo ile açıklayarak teşhis ve tanıyı sizlerin hem kendinizi hemde çocuğunuzun narsist olup olmadığını net olarak algılayabileceksiniz.

Narsist ebeveynlerle büyüyen çocuklar aile tiplerinin bulundukları demografik ve toplumsal durumlarına nazaran değişiklikler gösterirler.

1. Narsistik Ebeveyn Kıymetleri ve çocuklara empoze etmeleri (Narsist Yetiştiriyorsun Dikkat)

Ebeveyn tarafından bu çocuklar aşarı derecede rekabetçi ve yüksek muvaffakiyet odaklı bir halde büyütülür. Burada ebeveynlerden mutlak birisi narsistken yapılan araştırmalarda ebeveynlerin her iki tarafı da açıkça narsist olabilmektedir. Bu şahıslar daima olarak hane içinde “En âlâ olmalısın, olamazsan neden biz sana bu kadar bedel veriyoruz” derler. Velhasıl sevgi kaidelere bağlanmıştır. Bu hane de yetişen çocuklarda şayet ki başarılı olmaları durumunda bir sonraki muvaffakiyet için daima olarak bir tavşan havuç münasebeti kullanılır. Okuldaki bir şov de yıldız olduğunda övgü ve bedel görürken, mümkün başarısızlıkta ise direkt olarak lisan ile söylenmese dahi çocuğa bir halde “sen resmen bir hayal kırıklığısın” imalarında bulunulur. Bu ailelerde herkes özel olduğunu düşündüğü için çocuğun da özel olması gerekir ve bunu kanıtlamak zorundadır. Bu kâfi mi doğal ki hayır daha fazlası istenir.

Bu üslup hanelerde çocuklar daima bir formda kendilerine gösterilen sevginin istikrarlı olduğunu düşünürler ve bu türlü hissederler. Aile statüsüne kâfi derecede katkıda bulunmadığı sürece kendilerini mutsuz, huzursuz ve yaptıkları hiçbirşeyden zevk almazlar. Bu çocuklar kendi umutları ve hayalleri için desteklenmeyi beklemezler ve yüksek başarılı olmalarının tek sebebi ise aileye verecekleri memnunluk kavramıdır. Bu ebeveynler için çocuğun mizacı, yetkinliğinin, yeteneklerinin hiçbir kıymeti yoktur. Ebeveynlerin tek düşündükleri komşularına, akrabalarına karşı çocuklarının başardıkları ile gösteriş yapmak ve kendilerini ön planda tutmaktır.

2. Kronik Narsist Ebeveyn ile Büyüyen Çocuk

Kronik Narsist Kişilik Bozukluğuna sahip olan ebeveynler istemediği durum, tavır ve davranışları sergilemeyen çocuğu ortada bırakan dominant bir ebeveyn tipidir. Bu ebeveynlerin en büyük özellikleri ise, öfke denetimini kontrol altında tutamayarak şiddet uygulayarken, olağan hayatında ise sonludur ve gerçekçi olmayan beklentilere sahip olurlar. Şayet ki 2 ve üzeri çocuğa sahipseler birçocuk çok övgü ve takdir görürken öteki çocuklar resmen kapının önüne konulan kedi üzere olurlar. Lakin güzel ve övgü ile yaklaştığı bir çocuğu biranda yanlış yapması durumunda öbür çocuğu yanına alarak o çocukların hepsinde tanımı edilemez bir travmalarla başbaşa bırakırlar.

Bu çocuklar aile içinde kendilerini hiçbir vakit inançta hissetmezler ve daima bir formda ebeveynlerini yatıştırmakla kendilerini vazifeli hissedeler. Bu türlü bir hane de büyüyen çocuk hem narsist, hem öfkeli, hemde kendilerini yetersiz ve aşağılanmış hissedeler.

3. Altın Çocuk

Bu ebeveynler çoklukla ortada gözükmek istemeyen, içe dönük Narsist bireylerdir. Son derece yetenekli çocukları hakkında övünürler. Ekseriyetle çocuk çok yeteneklidir ve övgüyü hak eder, lakin bu ebeveynler birden fazla vakit abartmalarda bulunarak, çocuğu yüceltmeye çalışır ve gerçek dışı bir portre çizerler. Bir çocuğun kusursuz ve özel olarak çok derecede idealleştirilmesi bu çocuğun ilerleyen hayatında bir Narsist kişilik yaratmasına neden olabilir.

Tedavi Yolları

Herşeyden evvel ailenin çok önemli manada bir terapiden geçmesinin yanısıra şayet ki çocuğunuzda bu Teşhis ve Teşhis kısmındaki süreçleri görüyor iseniz;

Çocuğunuza empati yapmayı öğretin (özellikle hayvanlarla yapılan empati çocukların gelişiminde çok önemli manada kazanım sağlamaktadır), kaba ya da baskın karakter özelliklerine sahip olduğunu gördüğünüz an ise dürüstlük ve kibarlık üzere karakter özelliklerine paha verdiğinizi gösterin ve hissettirin. Birden fazla çocuğunuz var ise herkese eşit müdahale, övgü de bulunurken özel muamele bekleyen davranışlarını değiştirmeye yönelik çalışmalarda bulunun. Çocuğunuzun bir prenses yahut prens olmadıklarını ve o denli özel bir muamele de bulunmayı bırakın. Açgözlülük ve hırslı olmayı onaylamadığınızı gösterin, bunu anlayabilmesini sağlayan kelamlar söyleyin. (Mesela, “bencilce davranıyorsun ve bu yaptığın gerçek değil” deyin.), Israrlı bir biçimde çocuklarınıza daima öteki insanların da hakkını, hukukunu ön plana koymasını öğretmeye çaba edin ve onlara her vakit hareketlerin kelamlardan daha güçlü olduğunu hatırlatın. (Narsist şahıslar yaptıkları bir şeyi genelde diğerlerine yararı olması için yaptıklarını söylerler lakin aslında onu kendi çıkarları için yaparlar.), Sağlıklı bir özgüven gelişimini destekleyin. (Düşük özgüven de kişinin kendisini üstün görmesine ve kendi egosunu desteklemek için öteki insanları kullanmasına sebep olabilir.), Çocuğunuzun kendi sorunları ve başarısızlıkları yüzünden diğer insanları haksız yere suçlamasına müsaade vermeyin. Ayrıyeten çocuğunuzda narsistik kişilik bozukluğu gelişimine sebebiyet verecek ebeveynlik hallerinden kaçının. (Mesela çocuğunuzu ihmal etme, ona çok aşırı müsamahalı davranma, birtakım ayrıcalıklar tanıyarak ve bir şeyler alarak kendini haklı gören halleri besleme ya da çocuk eğitiminde daima mükemmeliyetçiliği, kazanmayı ve sertliği vurgulayan çok denetimci ve otoriter metotlar kullanma.) Çocuğunuzun davranışlarında bu özelliklerin birçoklarını gördüğünüzde, bir uzmandan profesyonel yardım almaktan çekinmeyin, bilgi ya da yardım arayışında olmak bir güçlülük göstergesidir, zayıflık değil.

Yukarıda verilen Tedaviyi yolunu kendiniz sağlayamayacağınızı düşündüğünüzde lütfen bir Psikolog’dan takviye almayı geciktirmeyin.