Nöbetçi Eczaneler
Hayatımda Yaşadığım En Şiddetli Ağrı
Halk ortasında ‘delirten hastalık’, ‘çıldırtan hastalık’ yahut ‘intihar’ hastalığı olarak da bilinen trigeminal nevralji yüz bölgesinden hisleri beyne taşıyan 5’inci kranial hudut olan trigeminal hududun rastgele bir nedenle etkilenmesi sonucu ortaya çıkan ağrılı bir durumdur. Trigeminal nevralji insanlık tarihi kadar eski olup, olabilecek en şiddetli ağrılardan biri olarak bilinir.
Trigeminal hudut sağda ve solda birer tane olmakla insanın yüz bölgesinden duyuları beyne taşıyan bir sinirdir. Üç kolu vardır. Birinci kol göz etrafı, ikinci kısım üst çene, dudak, yanak, üçüncü kol ise alt çeneden duyuları beyne taşır. Üçüncü kısım birtakım çiğneme kaslarının hareketini sağlamakla da vazifelidir.
Trigeminal nevralji hastalığında trigeminal hudut, beyinden çıktığı yerde ya damarsal bir yapı, ya kemik dokusu yahut bir tümör tarafından basıya maruz kalabilir. Multipl skleroz denilen hudut sistemi hastalığında trigeminal nevralji sık görülebilmektedir. İdiyopatik denilen, yani belirlenemeyen nedenlerle ortaya çıkabilen durumlar da olabilir.
Hastalığın ismindeki nevralji sözü sonun hastalığı olduğunu gösterir. Bedenimizin diğer yerlerindeki hudutların de nevralji halinde hastalığı görülebilmektedir. Nevralji aslında daha çok ağrıyı tabir ediyor. Bu ağrı kendini yanma, elektrik çarpması formunda gösterir.
Trigeminal nevraljide ise sonun hangi kısmının hasarına bağlı olarak o kısımda kısa periyodik, elektrik çarpması halinde, çakma halinde ağrı atakları görülür. Bu ağrı atakları en fazla iki dakika devam eder, ortada ağrısız periyotlar görülebilir. Daha çok üçüncü ve ikinci kollar etkilenir. Bazen birden fazla kısmın tutulduğu da görülür. Hastalık her iki cinsiyeti etkilese de, daha çok 50 yaş üstü bayanlarda sık görülmektedir.
Hastalar yüzlerinde çok kısa süren, apansız başlayan, elektrik çarpması biçiminde ağrı hissederler. Bu ağrı çok şiddetlidir. Ağrıyı bazen yemek yeme, tıraş olma, hafif rüzgar üzere etkenler başlatabilir. Hastalar yüzlerine dokunamaz, dokundurmazlar. Ağrı kısa sürse de, daha az şiddetli, rahatsız edici ağrı devam edebiliyor. Ağrı sırasında yüzlerini buruştururlar. Hastalığın öbür ismi olan ‘ağrılı tik’- ‘tic doloreux’ buradan gelmektedir.
Trigeminal hudut birebir vakitte dişlerimizin hislerini taşıyan hudut olduğu için bu hastaların çoklukla hakikat tanıyı alana kadara diş tedavisi gördüğü, hatta bazen dişlerinin çekildiği görülür.
Peki trigeminal nevralji tanısı koymak sıkıntı mu?
Aslında değil. Hastaların hakikat doktora başvurdukları durumlarda trigeminal nevralji tanısı rahatlıkla konulur ve vakit kaybı olmadan tedaviye başlanılır.
Trigeminal nevralji tanısı, hastanın şikâyetleri, öyküsü ve ayrıntılı bir nörolojik muayenesi ile konulabilir. Tipik olarak yüzün bir tarafında ansızın başlayan, kısa süren, şimşek çakar şeklinde olan bir ağrı trigeminal nevraljiyi düşündürür. Hastalığın nedenini ortaya çıkarmak için görüntüleme metotlarına başvurulur. Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) beyinde muhtemel bir tümör, hudut yakınında olan bir yapıyı göstermek için çok kıymetlidir. Gerekirse ilaçlı MRG çekilir. Hastanın yakın tarihli MRG yoksa ve ağrısız bir periyot sonrası tekrar hastalık başlamışsa tekrar MRG çekilmesi gerekiyor.
Trigeminal nevralji hastasıyım. Hangi doktora gitmem lazım? Nasıl bir tedavi almam gerekiyor?
Eğer trigeminal nevralji hastalığınız varsa bir nöroloji uzmanına yahut ağrı tabibine (algoloji yan kısmı eğitimini tamamlamış, ağrı uzmanı unvanı almış olmalı yahut sıhhat bakanlığı tarafından ağrı uzmanı unvanını tasdik eden sertifikaya sahip olmalı) başvurabilirsiniz. Hekiminiz, şikayetleriniz, fizik muayeneniz ve gerekli durumlarda MRG usulünü kullanarak teşhisinizi mutlaklaştırarak, size uygun bir tedaviyi başlatacaktır.
Eğer altta yatan bir neden varsa, örneğin hastalık bir tümöre bağlı ise yahut sona bası yapan bir damarsal yapı varsa, tedavi cerrahi müdahale, multipl skleroz üzere hudut sistemi hastalığına bağlı ise o hastalığa yönelik olmalıdır.
Trigeminal nevraljide öncelikle ilaç tedavisi tercih edilir. Epilepsi ilaçları kullanılır. Bu ilaçlar uygun dozda verildiği vakit trigeminal nevralji tedavisinde etkilidirler. Düşük dozda başlanılır ve hastanın ağrı durumuna nazaran doz arttırılır.
Bazen yüksek doz ilaç tedavisi bile yetersiz kalabilir yahut kullanılan ilaçların yan tesirlerinden ötürü hasta yahut hekim tarafından ilaç tedavisi uygun görülmeyebilir. Bu kademede algoloji uzmanları tarafından uygulanan girişimsel usuller devreye girer.
Trigeminal nevraljide radyofrekans ablasyon süreci? Nedir? Kimlere yapılır? Kimler yapar?
İlaç tedavisinin yetersiz kaldığı ve/veya yan tesirlerinden ötürü tasa duyulan durumlarda radyofrekans ablasyon yolu ile trigeminal nevralji ağrınız büsbütün ortadan kaldırılabilir ve siz eski hayatınıza geri dönebilirsiniz. Bu süreç sırasında ağrıyı ileten hudut lifleri yakılarak devre dışı bırakılır.
Süreç ameliyathane odasında, steril kaideler sağlanarak, lokal anestezi altında yapılmaktadır. Radyolojik görüntüleme eşliğinde özel bir iğne-elektrot ile trigeminal sonun olduğu bölgeye girilir. Radyolojik görüntüleme ve radyofrekans aygıtı vasıtasıyla verilen ikazlar ile iğnenin yeri doğrulandıktan sonra radyofrekans dalgaları ile ağrıyı ileten hudut lifleri devre dışı bırakılır. Hudut liflerine müdahale sırasında hafif bir anestezi gerekebilir ve bu damar yolundan özel ağrı kesici ilaçlar verilerek sağlanır. Süreç 30-45 dakika sürer, süreç sonrası hasta birkaç saat müşahede altında tutularak meskenine gönderilir. Süreç sonrası hastanın ağrısı geçer ve bu yıllarca devam eder.
Radyofrekans süreci ilaç tedavisinden yarar görmeyen, yaşlı hastalarda (özellikle 50 yaş üstü) tercih edilen bir prosedürdür.
Bu süreç kesinlikle algoloji (ağrı) uzmanları (algoloji yan kolu eğitimini tamamlamış, ağrı uzmanı unvanı almış olmalı yahut sıhhat bakanlığı tarafından ağrı uzmanı unvanını tasdik eden sertifikaya sahip olmalı) tarafından yapılmalıdır.
Sağlığınızı profesyonellere emanet edin.
Uzm. Dr. Dostali ALİYEV