Nöbetçi Eczaneler
Gebelik ve Sonrası Periyotta Karşılaşılan Kalp Damar Hastalıkları Nelerdir?
Sağlıklı bir hamilede bedende dolaşan kan ölçüsü bebeğin metabolik muhtaçlıklarını karşılayabilmek için %30 ila 50 oranında artar. Lakin kandaki kırmızı kan hücreleri bu artış suratına uygun formda artmadığı için gebeliğin fizyolojik kansızlığı ortaya çıkar. Bir taraftan artan kan hacminin kalpte yarattığı iş yükü bir taraftan da kansızlık bilhassa birinci üç aydan sonra değerli sıkıntılar oluşturabilir. Bu meselelerin başında daha çok kanı pompalayabilmek için kalbin daha süratli çalışması gelir. Kansızlık ve artan sıvı yükü hamilelerde küçük eforlarla çarpıntı ve nefes darlığına sebep olabilir.
Gebeliğin ilerleyen periyotlarında bu meselelere ek olarak büyüyen bebek ve rahim dokusunun büyük damarlara ve kalbe yaptığı baskı yakınmalara sebep olabilir. Bunların başında bilhassa sırtüstü yatar konumda rahmin ana toplardamara basınç yaparak sıkıştırmasıyla kalbe kan dönüşü azalması ve sonucunda tansiyon düşmesi tablosu gelir. Emsal formda hamilelerde sistemik damarların genişlemesiyle bilhassa bacaklarda oluşan sıvı birikmesi tansiyon düşüklüğüne neden olmaktadır. Ayrıyeten bacaklardan kanın kalbe donuşunun zorlaşmasıyla hem görünür (dış varisler) hem de çok daha tehlikeli iç varisler oluşur.
Gebelerin yaklaşık %0,2-4’ünde kalp ve damar hastalıkları geliştiği bilinmektedir. Bu nedenle gebelik öncesi ve sonrası periyotta anne ve bebek âlâ bir doktor nezaretinde olmalıdır. Bu devirlerde kardiyoloji ve bayan hastalıkları ve doğum uzmanlarının birlikte vazife aldığı etkin bir izlenme programı sağlanmalıdır.
Gebelikte görülen kalp ve damar hastalıkları, ülkeler ortasında değişkenlik göstermektedir. Gelişmiş ülkelerde gebelikte kalp ve damar hastalıkları riski artış göstermiştir. Bunda artmış gebelik yaşı, diyabet, hipertansiyon ve obezite üzere kardiyovasküler risk faktörleri büyük rol oynamaktadır.
Gebelikte görülen tansiyon yüksekliği tüm gebeliklerin %6-8’inde ortaya çıkan ve en sık görülen kalp ve damar hastalığıdır. Ayrıyeten doğuştan kalp delikleri (kulakçık yahut karıncıkları ayıran ayıraç delikleri), kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopatiler), romatizmal kapak hastalıkları, kalp damar tıkanıklıkları ve kalp yetmezliği (en sık formu peripartum) öbür gebelik ve sonrası periyotta karşılaşılan kalp ve damar hastalıklarıdır.
Gebelik sürecinde karındaki ana toplardamarlara oluşan baskı ve damar tansiyonunun azalması bacaklarda varislerin oluşmasına ve toplardamar iltihabı, selülit ve toplardamarlarda pıhtı oluşması yani “derin ven trombozu” na yani bacak toplardamar tıkanıklıklarına sebep olabilir. Toplardamar tıkanıklığı da ileride akciğer damarlarının tıkanıklığına ve ölümlere yol açabilir.
Gebelerde ortaya çıkan en kıymetli kalp hastalıklarından biri de kapak sorunlarıdır. Kapak hastalıkları içerisinde en çok görülenleri mitral ve aort kapaktır. Bilhassa mitral darlığı hastalarının efor kapasitesinin kıymetli biçimde azaldığı bilinmektedir. Yapılan araştırmalar orta-ileri derecede mitral darlığı olan hamilelerin yakınmalarında besbelli artış, hastaneye yatış sıklığında artış ve kalp yetersizliğine ilerleme ve bebekte erken doğum ve büyüme geriliğine yol açabildiğini ortaya çıkarmıştır.
Gebelik daha evvelden kalp damar hastalığı olan bireylerde yakınmaların artmasına neden olabilir. Bununla birlikte ani ve sebepsiz koroner damar yırtılmasının bilinen en değerli hazırlayıcı sebeplerinden birisi gebeliktir. Bu durumda acil girişimsel müdahale gereklidir.
Gebelik ve Sonrası Periyotta Karşılaşılan Kalp Damar Hastalıkları Tanısı Nasıl Konur?
Gebelik ve sonrası devirde ortaya çıkan kalp ve damar hastalıklarının tanısı için öncelikle uygun bir hikaye alınması ve ayrıntılı fizik muayene yapılması kıymetlidir. Fizik muayenede yeni ortaya çıkan kalp ses ve üfürümlerin duyulması, kalp büyümesini düşündüren bacak yahut karın şişliğinin saptanması, akciğer seslerinde ortaya çıkan anormalliklerin saptanması teşhis koymada çok faydalıdır.
Elektrokardiyografi (EKG) ve ekokardiyografi (EKO)(Kalp Ultrasonu), hamilelerin kalp ve damar hastalıkları açısından değerlendirilmesinde kullanımı kolay ve gerektiğinde tekrarlanabilen tanısal formüllerdir. EKG ile kalbin elektriksel aktivitesindeki bozukluklar ortaya çıkarılabilir. Gebelik periyodunda fizyolojik olarak bedende sıvı hacmi arttığından çarpıntı (taşikardi) görülmesi olağandır. Bunun dışındaki kalp ritm bozuklukları ve kalp blokları bu metotla çarçabuk saptanabilir.
EKO ile de kalbin odacıklarının boyutları, kalp kapaklarının yapı ve işlevleri, kalbin kasılma ve gevşeme işlevleri ve gücü, akciğer atardamarı basıncı ve kalbin etrafını çeviren zarların durumu görüntülenebilir. Transözefageal ekokardiyografi (kalbin endoskopik ultrasonu), kalp hastalığı olan hamilelerin değerlendirmesinde ek faydalı bir ekokardiyografik metottur. Bu formül bilhassa doğuştan kalp deliği kuşkusu olan hamilelerin değerlendirilmesinde çok değerlidir.
Ayrıca, hamilelerde işlevsel kapasitenin belirlenmesi, antrenmana kan basıncı ve kalp suratı cevabının saptanması, antrenmana bağlı kalp ritm bozuklukları (aritmilerin) ve kalp damar hastalıkları teşhisinin konması için idman testi yapılabilmektedir.
Doğum Hali Nasıl Olmalıdır? Hangi Durumlarda sezaryen ile doğum gereklidir?
Kalp ve damar hastalıkları açısından hamileler değerlendirildiğinde öncelikle tercih edilmesi gereken doğum prosedürü olağan (vajinal) yoldur. Aşikâr durumlarda lakin sezaryen ile doğum gerekir.
Sezaryen ile doğum gerektiren durumlar şunlardır?
Kan sulandırıcı tedavisi alırken acil doğum ihtiyacı
Marfan sendromu olan annenin aort çapı 45mm ve üzerinde olması
Annede aort diseksiyonu (aort damarı yırtılması) gelişmesi
Annede tedaviye karşın kalp yetmezliği gelişmesi
Annede Eisenmenger (ölümcül doğuştan kalp hastalığı) sendromu gelişmesi
Doğum Öncesi Kalp Hastalıkarı İçin Rutin Profilaksi (Korunma ilacı) Gereklimidir?
Rutin olarak her doğum öncesi ilaç profilaksisi gerekli değildir. Annede ileri derecede doğuştan kalp delikleri varsa, daha evvel kalp iltihabı (endokardit) geçirmişse ve ileri derecede romatizmal kalp hastalığı varsa bilhassa doğum yahut diş çekimi öncesinde antibiyotik profilaksisi gereklidir.
Gebelik ve Sonrası Periyotta Karşılaşılan Kalp Damar Hastalıkları Belirtileri Nelerdir?
Çarpıntı
Baş dönmesi (vertigo)
Kalpte üfürümler
Karın ve alt ekstremitede bölgesinde ödem oluşması
Eforla Göğüs Ağrısı
Eforla Nefes Darlığı
Yorgunluk ve halsizlik
Bacaklarda şişlik
Gebelik ve Sonrası Devirde Kalp Damar Sıhhati İçin Nelere Dikkat Edilmelidir?
Gebelik öncesinde rastgele bir kalp rahatsızlığı olanlar, kalp damar hastalıkları açısından ailesel yatkınlığı olanlar, gebelik yaşı 30’un üzerinde olan, sigara, alkol ya da ilaç bağımlısı olan, evvelden doğum denetim hapları (oral kontraseptif) kullanımı olanlar, hipertansiyon, diyabet, hiperlipidemi üzere kalp ve damar hastalıkları risk faktörleri bulunanlar hamile kalmadan evvel ve gebelik periyodunda kesinlikle kalp ve damar hastalıkları uzmanına başvurmaları gerekmektedir.
Gebelikte oluşacak kansızlığın önlenmesinde en uygun metod gebeliğin başlangıcıyla birlikte artan demir muhtaçlığını karşılamak için demir ilacı takviyesi alınmasıdır. Ayrıyeten gebelik devrinde anne ve bebeğin kalp sıhhati açısından da yararlı olabilecek vitamin B12, vitamin C, folik asit, magnezyum ve selenyum dışarıdan destek halinde doktor tarafından verilmelidir.
Gebelerde ortaya çıkabilecek hipertansiyon ve ödem tablosunun önlenebilmesi için tuz kullanımının kısıtlanması ve çok kilo almaktan kaçınılması değerlidir. Ayrıyeten, gebeliğin ilerleyen devirlerinde kalbe kan dönüşünü korumak için sırtüstü yatmak yerine yan yatmak tansiyonun sistemli seyretmesine yardımcı olur.
Varis sorunlarının (iç ve dış varisler) tedavisinde de varis çorabı giyilmesi ve uzun müddet ayakta kalmanın önlenmesi kıymet taşımaktadır. Nadiren varislere cerrahi formülle teşebbüs gerekebilir.