Nöbetçi Eczaneler
Gaslighting Nedir?
Gaslighting, bireyin kendi zihin, akıl, hafıza ve algı sıhhatini sorgulamasına sebep olan palavralar, aşağılama, çarpıtma, inkar ve sindirme taktikleri yoluyla bilerek ya da bilmeyerek manipülasyona uğratıldığı bir ruhsal şiddet cinsine tanımlamak için kullanılan bir tabirdir.
Gaslighting Tarifinin Ortaya Çıkışı
Gaslighting terimi birinci kez 1938 yılında bir tiyatro oyunuyla ortaya çıkmıştır. Gas Light isimli bu gösterimde Jack her akşam gaz lambasının ışığını azar azar kısmaya başlar ve bunu eşinden habersiz yapar. Bella lambanın her gün biraz daha az ışık verdiğini eşine söylediğinde Jack’ cilt sert yansılar alır. Jack onun hayal gördüğünü, bunun gerçek olmadığını, akıl sıhhatini yitirdiğini söyler. Bu türlü olunca Bella düşündüklerinden ve gördüklerinden kuşku duyarak kendini sorgulamaya başlar.
Gaslighting Nasıl Oluşur?
Gaslighting yapan kişi karşıdaki kişinin hislerinin, kanılarının ve algılarının kıymetsiz yahut yanlış olduğunu ima ederek karşı tarafı sindirmeye çalışır. Bu çeşit duygusal istismara yatkın belli bir kişilik tipi olmamakla birlikte erkekler ve bayanlar da gaslighter yahut kurban olabilirler. Gaslighting yapan bireyler çoklukla narsist bir kişiliğe sahiptir. Gaslighting’ e sistematik biçimde maruz kalan birey kendini her bakımdan kusurlu, yetersiz, değersiz, eksik hisseder.
Gerçeklik algısı bozulan bireyin vakit içerisinde özsaygı ve özgüveni kaybolmaya başlar ve manipülatöre bağımlı hale gelir. Ona daha çok muhtaçlık duyar ve onsuz yapamayacağını düşünebilir. Bu türlü olunca Gaslihgting uygulayan birey mağdur üstünde denetim sahibi olur.
İnsan Neden Gaslighting Yapar?
Bu biçimdeki davranışlar ile ortaya çıkan Gaslighting’ in bilerek yapılması kabul edilebilir bir durum değildir. Bu ruhsal manipülasyonun uygulanmasının birçok sebebi olmakla birlikte bireyin kendini ‘güvende’ tutmak ismine süreç ile geliştirdikleri bir baş etme sistemi olabilir. Bazen de kusura yer verilmeyen kendilerini inançta hissetmedikleri bir aile ortamında büyüyen, bu halde travma denebilecek hikayeleri olan çocuklarda görülebilir. Gaslighting uygulayan bireyler başarılı olduklarında kendilerini çok güçlü, yenilmez hissetseler de temel de kırılgan benliğe, düşük özgüvene sahip olabilirler.
Gaslighting Metotları Neler?
Davranışların ya da görünüşün daima sistematik eleştirisi, yıldırma, sindirme ve saklambaç oyunları uzun devirde yıkıcı sonuçlar doğurur ve tahribatı da fazla olur; mağdur kişi kendi algısına güvenmez, giderek başı karışır ve duygusal olarak bitkin hale gelir.
Kimler Gaslighting’e Maruz Kalabilir?
Gaslighting herkesin başına gelebilir. Cinsiyet, yaş, sosyo-ekonomik durum, statü fark etmeksizin bu durumla karşılaşılabilir. Akıllı yahut kendine güvenen beşerler da buna dahildir ve bu nedenle bu manipülasyona maruz kalmak bir zayıflık yahut saflık işareti değildir.
Çocuklar ayrıyeten ebeveynleri tarafından kasıtlı olarak kendilerini yetersiz, kıymetsiz yahut sevilmemiş hissettiren “Gaslighting”in amacı olabilirler. Yalnızca çocukluk devrini kapsamamak ile birlikte mobbing bağlamında arkadaşlıklarda yahut iş arkadaşları ortasında yahut duygusal bağlantılarda meydana gelebilir. Günümüzde Gaslighting tarifi bağların duygusal sorun boyutlarını tabir ederek kullanılmaktadır. Partnerlerin birbiri üzerinde hakimiyet kurması, devamlı yanlışması, hislerini görmezden gelmesi, makus hissettirmesi bu terim altında değerlendirilebilmektedir.
Gaslighting’i Fark Etmeye Yönelik Mümkün Örnekler Nelerdir?
- Bu sıkıntıları birine anlatsan sana gülerler.
- Üzerime çok geliyorsun, bunlarla uğraşacak vaktim yok.
- Bu duygusallığın yüzünden münasebetin sonun getireceksin.
- Başka partnerler neler neler yapıyor.
- Bu kadar hassas olamazsın, güçlü ol. Her şeye ağlanmaz.
- Çok abartıyorsun bunda bir şey yok.
- Şu haline bak, delirmiş gibisin!
- Böyle bir olay yaşanmadı, uyduruyorsun.
- Senin yüzünden bu haldeyim.
- Senin ile ilgili gerinden makûs konuşuyorlar. Senin için üzülüyorum.
- Kafanda kuruyorsun.
Bu ve bunun üzere binlerce örnek sıralanabilir.
Gaslighting’e maruz kalındığı nasıl anlaşılır?
Gaslighting’ i fark etmek çok kolay olmayabilir. Sistematik bir halde daima Gaslighting’ e maruz kalan bireyler sağlıklı düşünmekte zorluk çektikleri için bu durumu çabucak anlamakta sorun çekebilirler. Şayet üstte sıralanan cümle ve benzerilerini sıkça duyuyorsanız bağınızı gözden geçirmeniz gerekmektedir.
- Kendinizi daima özür dilerken buluyorsanız,
- Yolunda gitmeyen durumlarda tek sebep kendinizi görüyorsanız,
- İlişki içinde kendinizi inançsız ve korkulu hissediyorsanız,
- Duyulmadığınızı çaresiz hissettiğinizi düşünüyorsanız,
- Duygularınızın görmezden gelindiğini düşünüyorsanız Gaslighting’e maruz kalıyor olabilirsiniz.
Gaslighting ile Nasıl Baş Edilir?
Gaslighting ile baş edebilmenin kıymetli adımı üstte belirtilen Gaslighting metotlarını biliyor ve daha sonrasında fark etmek olacaktır. Bunun fark edildiği an Gaslighting uygulayan kişi mağdur üzerindeki tesirini kaybetmeye başlayacaktır. Bu ruhsal manipülasyon anlık ve fevri durumlarda belirlenemez. Aklınızda ufak da olsa ‘acaba manipülasyona uğruyor muyum’ diye düşündüğünüz an yaşadığınız makûs, size kendinizi kıymetsiz hissettiren durumları ses kaydı alabilir not tutabilirsiniz ve isterseniz bunu biriyle paylaşabilirsiniz. Sizi bu münasebette tutan nedenleri listeleyin ve size verdiği ziyanlara dikkat çekin.
Size bu manipülasyona maruz kalan bireyle münasebetinizi tekrar gözden geçirmeniz gerekmektedir o denli ki bu kişi hayatınızda olduğu sürece tam manasıyla sağlıklı düşünme ve davranış göstermeniz epeyce zordur. Öteki taraftan size ruhsal manipülasyon uygulayan kişiyi güzelleştirme çalışmak yanlış olacaktır. Bu şahsa profesyonel dayanak sağlayacak ya da onu güzelleştirecek kişi siz değilsiniz. Unutulmamalıdır ki kişi kendinde yanlış bulduğu durumu şayet kendisi isterse ruhsal dayanak alıp güzelleşmeye çalışır.
Psikolojik manipülasyona uğrayan birey üstte da belirtildiği fark ettiği bu durumla baş etmekte zorlanabilir. Sağlıklı bir bağlantının nasıl olması gerektiğinin hatırlanması değerli ögelerden biridir. Bireyin zedelenmiş özgüvenini, ihlal edilmiş sonlarını, örselenmiş benliğini toparlaması ruhsal düzgünlük halini yakalayabilmesi için uzun bir sürece gereksinimi olabilir. Bu süreci tek başına atlatmak kolay olmayabilir. Bazen manipülasyon fark edildiği halde alakayı sonlandırmaya yönelik gücü bulmakta zorluk çekiyor olabilirsiniz. Şayet bu durum ile baş etmekte zahmet çekiyorsanız profesyonel dayanak almaktan çekinmeyin.
Psikolog Emine Sıkan