Foucault ve Danışanların Düşündürdükleri

“Foucault iktidarın “sahip olunan bir yetkinlik” olduğu kanısında değildir. İktidar münasebetleri, bir başkan, hükümdar ya da devletten çıkış bulmaz. Ne de iktidar, bir birey ya da sınıfın mülkü, onların inhisarında (tekelinde-hükmü altında) bir “şey” olarak kavramlaştırılabilir. İktidar, kazanılacak ya da ele geçirilecek bir “mal” değil, tersine herkesi ele geçiren bir “şebeke” ya da “ağ” dır. Bu ağ, her yere iplerini yayar, sirayet ettirir ve yalnızca üzerlerinde iktidar icra edilenler değil, iktidarın icracısı olanlar da bu “ağ” a yakalanırlar. Hasebiyle iktidarın, “yukarıdakiler” tarafından “aşağıdakiler” üzerinde icra edildiği görüşü bir yanılsamadır. Foucault açısından iktidar, tahakküme uğrayanlar kadar, tahakkümde bulunanlar (hâkim pozisyonda olanlar) üzerinde de icra edilir. İktidar, hiç kimsenin sahip olamadığı, bilakis hepimizi aşkın, hasebiyle hepimize hâkim ve sahip, bu prestijle da denilebilir ki toplumsal gerçekliğin kesin prensibi yahut gerçekliği üreten “Makine”dir.”

Şimdi nereden çıktı Foucault diyeceksiniz. (Bu ortada “Fuko” diye okunuyor) Geçen ay görüşmeden hareket ediyorum. Bayan, kendisine ilişkin bir sıkıntıdan bahsetti görüşme sırasında ve şu manaya gelecek bir şey söyledi: “Bunların yapılması gerekiyor ve eşim bu bahiste bana hiç yardımcı olmuyor!”. Size de yabancı gelmedi değil mi bu telaffuz? Birçok çift, bağlarında kendi koydukları kuralların mecburî olduğunu düşünüyor. Aslında haklı üzere görünüyorlar. Yani sonuçta bir yemek hazırlanması, ortalığın toplanması, çocuklarla ilgilenilmesi üzere yapılması “zorunlu” işler var. Erkek ise çoğumuzun iddia edeceği biçimde çok “cool”. “Yaparız, ederiz!” şekli bir yaklaşım sergiliyor ve yapılması gerekenlere karşı bir direnç geliştirmiş. Yani hem bayan hem de erkek aslında olayın kendi düşündükleri biçimde çözülmesini istiyorlar. Bu, şu an bahsetmek istediğim şey değil. Benim bugün anlatacağım şey, üstte Tayfun hocanın yazısından alıntıladığım kısımla ilgili.
Aslında bu hadisede, bayan, konutta iktidarını kurmak isteyen taraf. Genelde Türk aile yapısı çok farklı değil. Konut, bayanın egemenlik alanı. Bunun doğruluğu ve yanlışlığı, şu an ilgi alanım dışında. Danışanım meskende kurmak istediği iktidar alanının, aslında kendisi üzerine de “tahakküm” ettiğinin farkında değil. Kurmak istediği tertip maalesef bir mühlet sonra onu da sınırlıyor. Yapılmasını mecburî olarak gördüğü ve kocasına yaptırmak istediği işler, belirli bir mühlet içinde yapılmazsa (ki bu müddet büsbütün özneldir), kendi sonlarını da belirleyerek adeta üstteki yazıda anlatılan formda onu da aşıyor ve tahakkümü altına alıyor. Ele geçirmeye çalıştığı ya da kendisine o denli öğretildiği için alması gerektiği sorumluluk (burada iktidar), bir müddet sonra onu da ele geçiren bir şebeke haline dönüşüyor. İktidara sahip olduğunu düşünen kişi olarak, aşağıdakilere de bu gücü yansıtmaya kalkışan “muktedir”, bir müddet sonra birebir kuralların kendi üzerinde de işlemeye başladığını, onu sınırladığını ve adeta bir makine nizamı formunda ve gitgide denetimden çıkarak, kendini tekrar üretmeye başladığını fark edemiyor.
Sonuçta, kurulan nizam aksadığında, iktidar sahibi, iktidarını sorgulamaksızın, yalnızca kuralların tekrar ve kesin bir formda uygulanmasını isteme talepkarlığına girerek, tam bir fasit daire içinde buluyor kendini. Bu durum, tahakküm altında olanın da tam olarak şuurunda olabildiği bir durum olmadığından, kaşılıklı suçlamalar, aşağılamalar ve tartışmalarla sürüp gidiyor.
Durumun düzeltilmesi, muktedir olmaya çalışanın ne yaptığıyla ilgili bir özdeğerlendirme yapması ve aslında iktidarı elinde tutmanın ne kendisi ne de karşısındakiler için bir sonuca varmayacağını fark etmesiyle son buluyor.