Düzgün Konuşmaktan Ne Kast Ediyoruz?

Düzgün konuşmayı neler etkiliyor?

Düzgün konuşmayı belli ülkeye ilişkin lisan bilgisi kuralları, vurgu, tonlama, seslerin yanlışsız üretimi, sesin yüksekliği ve konuşma suratı tesirler. Bireyden tüm sesleri edindiğinde düzgün konuşmasını bekleriz ama bütün sesler tıpkı vakitte edinilmez. Bu sesler edinim devirlerine nazaran farklılık gösterir (Tablo1). Edinim devirleri de cinsiyete nazaran farklılık gösterir. Ortalama bir birey 5.5-6 yaş civarında tüm sesleri hakikat olarak üretebilmelidir. Rastgele bir nedene bağlı yahut bağımsız olarak bu sesler edinilmez. Bu nedenler yarık dudak-damak, işitme kaybı, nörolojik kökenli bozukluklar, ağız ve diş anomalileri, yüz anomalileri, zihin pürüzü üzere faktörlerdir. Seslerin üretim kusurları; konuşma seslerinin çıkartılış yeri, biçimi, suratı, basıncı ve zamanlamasının yanlış olmasından kaynaklanır. Tüm seslerin edinimi gerçekleşene kadar çocuklarda çeşitli fonolojik süreçler görülebilmektedir. Bu fonolojik süreçler;

– önleştirme (köpek yerine töpet)

– Artlaştırma (tuş yerine kuş)

– Seslerin yer değiştirmesi ( şemsiye yerine şesmiye)

– Hece/ ses yitimi ( telefon yerine tefon)

– Benzeşim süreçleri (kapı yerine kakı)

– Sürtünmelilerin duraklaştırması (saz yerine kaz)

– Durak-sürtünmelilerin duraklaştırılması (cami yerine dami)

– Akıcılıların değiştirilmesi (Arı yerine ayı)

Bir çocukta bir yahut birden çok fonolojik süreç bir ortada görülebilir. Süreçlerin gereken vakitte sonuçlanmaması çeşitli fonolojik problemlerin, özgün lisan bozukluklarının, ileriki yıllarda okuma-yazma zahmetlerinin göstergesi kabul edilmektedir (Topbaş S. (2015). Lisan ve Kavram Gelişimi s:96)

Çocuğumun sesleri hakikat üretmesine nasıl yardımcı olabilirim?

Çocuğun konuşmasını sonuna bölmeden kadar dinleyin.

Hatalarını daima düzeltmeyin. Yaptığı yanılgılara alay etmeyerek ve tatlı bulup pekiştirmeyerek hakikat halde model olarak geri dönüt sağlayın.

Peki çocuğum hangi periyotta ne kadar anlaşılır olacak?

Çocukların aile dışı bireyler tarafından 2 yaşta %50, 3 yaşta %75-80 ve 4 yaşta %100 anlaşılır olmalarını bekleriz. Çocukların konuşma anlaşılırlıkları aile bireyleri tarafından anlaşılıyor ama aile dışı bireyler anlamakta zorluk çekiyorsa bir lisan ve konuşma terapistine başvurulması önerilmektedir. Gerekli bilgilendirme, yönlendirme, terapi süreci ve aile danışmanlığı lisan ve konuşma terapisti tarafından verilir. Lisan ve konuşma terapisti durumun belirlenmesi için detaylı bir kıymetlendirme seansı yapar. Kıymetlendirme seansı sırasında aileden aile hikaye formu, gözleme dayalı bilgiler alınır ve çeşitli testler uygulanır. Kıymetlendirme bir yahut iki seans sürebilmektedir.