Çocuklara Tuvalet Eğitimi

Gelişim psikolojisi ve psikoanaliz alanlarında çalışma yapan kuramcı Erik Erikson, 1 ile 3 yaş aralığındaki periyodu çocuğun barsak ve kas denetimini sağlamayı öğrendiği süreç olarak nitelendirmekte, bu evreyi “bağımsızlığa karşı özerklik ya da utanç dönemi” olarak tanımlamaktadır. Münasebetiyle tuvalet eğitiminin gerçekleştiği bu süreçte çocuğun bağımsızlaşmaya çalışırken tıpkı vakitte anneden de ayrışmaya çalıştığını, kişiselleşmeye yönelik davranışlarda bulunduğunu ve anneye karşı gelebildiğini gözlemlemek mümkündür. Ayrıyeten, bu periyot 2 yaş sendromunun olduğu periyoda de denk geldiği için çocuğun kendini ve etrafını de denetim etmeye çabaladığını, tercihlerini kendi iradesini kullanarak belirlemey başladığını, özerklik geliştirdiğini gözlemleyebiliriz. Psikanalist Sigmund Freud bu evreyi “anal dönem” olarak isimlendirmektedir. Bebekler anal periyotta dışkılarını tutma yeteneğini elde etmektedirler. Dışkısını tutmaktan yahut bırakmaktan haz duymaktadırlar. Bedenlerini sevgi nesnesi olarak görebilmekte, kendine ilişkin objeleri paylaşmakta zahmet çekmekte, bilinçaltında tuvaletlerini yaptıktan sonra vücutlarına ilişkin bir kesimlerinin koptuğunu düşünmektedirler. Bu nedenle hazlarının engellenmesi onlarda kızgınlık hissinin oluşmasına, otorite ile çatışma yaşamalarına neden olabilmektedir. Münasebetiyle tuvalet eğitimin ne vakit ve ne halde verileceği, ebeveynlerin tumlarının nasıl olacağı epey kıymetlidir.
Tuvalet eğitimi kaç yaşında verilmelidir?
Tuvalet eğitiminin kazanılmasında ailenin sosyoekonomik durumu, kültürel tavır ve inançları, cinsiyeti, kaçıncı çocuk olduğu, annenin yahut çocuğa bakım veren kişinin eğitim seviyesi, çocuğun ruhsal durumu yahut mizacı epeyce tesirlidir. Tuvalet eğitimin verilebilmesi için öncelikle çocuğun kas ve mesane denetimine sahip olabilmesi, tuvaletini tutmayı öğrenebilmesi, vücudunu tanıyabilmesi gerekmektedir. Bu belirtiler çoklukla 2 yaşından evvel gerçekleşemediği için tuvalet eğitimi 18 ay ile 3 yaş aralığında verilmektedir.
Tuvalet eğitimini yaşından evvel verilmesi çocuğun anneye karşı direnç göstermesine sebep olmaktadır. Annesinden olumsuz etkilenen çocuğun yetişkin olduğunda tuvalete gitme
konusunda çekinceli davranabildiği, gereksinimi olmadığı halde sık sık tuvalete gidebildiği, tuvaletini uzun müddet geciktirebildiği, meskenden çıkarken dışarıda tuvalet bulamama korkusu ile meskenden çıkamadığı gözlemlenmektedir. Buna rağmen tuvalet eğitiminin 4 yaşından sonra verilmesi çocuğun büyümekle ilgili zorluk yaşamasına, kendi sorumluluklarını yerine getirememesine, yaş olgunluğunun altında özellikler taşımasına, çok esnek ve duyarsız davranmasına neden olabilmektedir. Çocuğun 4-5 yaşlarına kadar tuvalet eğitiminin tamamlayamıyor olması bir uzman dayanağına muhtaçlık duyduğunu göstermektedir.
Çocuğun tuvalet eğitimine hazır olup olmadığını nasıl anlayabiliriz?
Çocuğun gün içinde 2 saatten uzun müddet kuru kalması, uykudan kuru uyanması, ıslak bez sayısında azalma yaşanması, bağırsak hareketlerinin tertibe girmesi, oturma, yürüme, çömelme üzere kaba motor maharetlerini yapıyor olması fizikî manada bu sürece hazır olduğunu işaret etmektedir. Öte yandan, ıslak ve kuru kalmak ortasındaki farkı ayırt edebilmesi, kendini sözel ya da sözel olmayan irtibat prosedürleriyle söz edebilmesi, kolay direktifleri anlayabilmesi bilişsel ve zihinsel olgunluğunu tamamladığını göstermektedir. Ayrıyeten tuvaletini yapmaya karşı istekli davranması, bezinden rahatsız olması, tuvaletini denetim etmeye başlaması ruhsal gelişimini de tamamladığını tabir etmektedir.
Tuvalet Eğitiminde Ebeveyn Tavırları Nasıl Olmalı?
Çocuğa tuvaletini yapması konusunda çok baskıcı ve denetleyici yaklaşmak, katı ve tehdit edici davranmak, tuvaletini kaçırdığı vakit ona ceza vermek çocuğun kendi başarısı üzerinde kuşku ve utanç duymasına neden olabilmektedir. Bu türlü durumlarda çocuğun anneyi cezalandırmak için dışkısını olur olmaz yerlere yapabildiği gözlemlenmektedir.
Tuvalet eğitimi sırasında yanılgılar yapmak çocuğun ne yazık ki gelecekte ziyan görmekten korkan, kuşkucu, başarısız, dertli, özgüvensiz, suçluluk duygusu yüksek bir kişilik geliştirmesine yol açabilmektedir. Ayrıyeten çocuğun kendi özgür iradesi ile tuvaletini yapmasına müsaade etmemek ilerleyen yaşlarda onun anal periyotta takılı kalmasına, obsesif kompulsif bozukluk (OKB) özellikleri taşımasına, mükemmeliyetçi, kuralcı, cimri, inatçı davranışlar sergilemesine sebep olabilmektedir. Yetişkinlikte gördüğümüz bu özellikler birçok kere anal devir evresinde yaşanan zorluklardan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle tuvalet alışkanlığı kazanma periyodunda ebeveynlerin çocuğu cesaretlendirici ve özendirici bir tavırda bulunmaları, ona karşı anlayışlı, sabırlı ve hassas davranmaları, onu azarlamamaları, suçlamamaları, olumlu dayanak ve motivasyon sağlamaları onların ilerleyen yaşlarda özgüvenli, bağımsız, önder ruhlu ve başarılı bir kişilik geliştirmesine dayanak olacaktır. Tuvalet eğitimine başlamadan evvel çocukla birlikte alışveriş yapmak, renkli bir lazımlık almak, lazımlığı onun görebileceği alanda tutmak, tuvaleti geldiğinde banyoya gitmek, her tuvaletini yaptığında onu takdir etmek ve ona küçük mükafatlar vermek bu süreci daha sağlıklı geçirmelerine yardımcı olacaktır.