Nöbetçi Eczaneler
Erdal Sağlam
ABD ve İsrail’in İran’a açtığı savaş, yeni boyutlar kazanarak sürerken, savaşın dünya ekonomilerine etkisinin, petrol fiyatlarındaki artışla birlikte, giderek ağırlaştığı görülüyor. Uluslararası finans, ticaret ve gıda örgütleri savaşın devam etmesi halinde çıkacak faturanın büyüklüğü konusunda uyarılar yapmaya başladılar. Buna rağmen savaşın bitmesi konusunda henüz bir umut görülmüyor.
Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmasının ardından, İran ve körfez ülkelerindeki petrol- doğal gaz sahalarının ve büyük işletmelerin bombalanması, petrol fiyatlarını 117 dolara kadar çıkardı. Hürmüz boğazının açılması için çabaların son iki günde yoğunlaşması, petrol fiyatını 107 dolara kadar indirdi ama karamsarlık sürüyor. Enerji işletmelerinin zarar görmesi, savaş bitse bile, arz ve fiyatlar üzerindeki etkisinin bir süre daha devam edeceği beklentisi yarattı.
Bayram sonrası benzinde artış beklentisi
Petrol fiyatlarının etkisini Türkiye de güçlü biçimde hissetmeye başladı. Eşel-mobil sisteminin devreye sokulmasıyla, şimdiye kadar akaryakıttaki pompa fiyatlarındaki zamların bir kısmı vergilerden karşılanmıştı. Ancak Cuma günü itibarıyla motorinde vergiden karşılanacak pay sona erince, motorin fiyatları 5 TL’nin üzerinde arttı. Dünya petrol ve akaryakıt fiyatlarındaki artışın devam etmesi beklenirken, bayram sonrası benzinde de eşel-mobil etkisinin devreden çıkmasıyla, yüklü artışların başlayacağı tahmin ediliyor.
Türkiye’nin enerji temininde şimdilik önemli bir sıkıntı yaşanmıyor ama artan fiyatlar ekonominin tüm dengelerini etkilemeye başladı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, “cari açık ve enflasyona savaşın olumsuz etkisi” konusunda piyasaları şimdiden alıştırmaya başladı.
Herkes biliyor ki; 3 yıllık ekonomik program uygulamasına rağmen, savaşın öncesinde de dengeler oturtulamamıştı ve savaşa çok kırılgan bir ekonomiyle yakalandık. Artan petrol fiyatları Türkiye ekonomisini de çok yönlü etkileyecek gibi gözüküyor. Mart ayı enflasyonuna ilişkin öncü veriler hızla yükselmeye devam ederken, yıllık enflasyondaki artışın Mart’ta da sürme ihtimali güç kazanıyor.
Çok yönlü etki yaratıyor
Bununla birlikte faiz indirimlerinin durması beklenirken, savaşın süresine bağlı olarak, yeni faiz artırımları da gündeme gelebilir. Bu ihtimal, zaten zor durumdaki üreticilerin iyice zora girmesi, özellikle küçük ve orta boy işletmelerin kapanmalarla karşı karşıya kalma riskini beraberinde getiriyor. Kapanmalara karşı yapılabilecekler konusunda, bütçe imkanlarının iyice daralacağını, bu nedenle kamu desteğinin istendiği kadar olamayacağı gerçeğini de gözönünde bulundurmak gerekiyor.
Döviz rezervlerinde Şubat ve Mart ayındaki gerileme 30 milyar doları aştı. Savaşın devam etmesi rezervlerdeki erimenin hızlanması, artacak cari açıkla birlikte, bunun da kurlar üzerindeki baskıyı iyice artırması kaçınılmaz olabilir.
Hürmüz Boğazı’nın açılması…
Önümüzdeki hafta Hürmüz Boğazı’nın açılması için uluslararası çabaların yoğunlaştırılması bekleniyor. İran’ın petrol yüklemesinin ağırlıklı bölümünü yaptığı Hark Adası’nın, ABD- İsrail ve etkilenen başka ülkelerin de desteğiyle, ele geçirilip Boğazın açılması için atak yapılacağı konuşuluyor. Ancak bu harekete İran’ın vereceği tepkinin, savaşı ve petrol fiyatlarını daha da alevlendirebileceği konusunda endişeler de bulunuyor.
Katar’daki LNG tesislerinin İran tarafından vurulması, hem doğal gaz arzı hem de fiyatları konusunda büyük panik yarattı. Petrol ve doğal gaz iletim hatlarının da bu süreçte zarar görmeye başlaması, enerji piyasalarında uzun sürecek kabus senaryosu anlamına gelecek.
Uluslararası örgütlerden alarm
IMF, “10 dolarlık petrol fiyatı artışının, genelde 0.4 puanlık enflasyon artışına neden olacağı, Merkez Bankalarının bu süreçte çok dikkatli olmaları gerektiği” uyarısında bulundu. Dünya Ticaret Örgütü, küresel ticaretin daralmasıyla ilgili uyarılarda bulunurken, gıda arzı ve fiyatları konusunda da uluslararası örgütlerden alarm işaretleri geliyor.
Herkes biran önce savaşın bitmesini, daha fazla zarara insan ve varlık kaybına uğramadan, normalleşmenin başlamasını umuyor. Ancak gelen haberler savaşın kısa sürede sona ereceği konusunda fazla umut vermiyor.