Nöbetçi Eczaneler
(ANKARA) – ABD ile İran arasında İsviçre’nin Cenevre kentinde yürütülen nükleer görüşmelere ilişkin ABD ve Batı medyasında yer alan haber ve analizlerde, tarafların yüksek askeri gerilim ile diplomatik zorunluluğun eş zamanlı ilerlediği bir süreçte, müzakere yürüttüğü değerlendirmesi öne çıktı.
ABD merkezli New York Times Gazetesinin haberine göre, ABD ile İran arasında İsviçre’nin Cenevre kentinde yürütülen nükleer görüşmelerde, İran, belirli düzeyde uranyum zenginleştirmesine izin verecek. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın, diplomatik başarı ilan etmesine imkan tanıyabilecek bir taslak sunması bekleniyor.
Haberde, dört İranlı resmi kaynağa dayandırılan bilgilere göre, Tahran yönetiminin uranyum zenginleştirme faaliyetlerini üç ila beş yıl süreyle durdurmayı, ardından bölgesel bir konsorsiyuma katılmayı ve yaklaşık yüzde 1,5 seviyesinde düşük zenginleştirme oranını korumayı önereceği belirtildi.
Taslak kapsamında, İran’ın elinde bulunduğu belirtilen yaklaşık 400 kilogram yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumu aşamalı şekilde seyreltmeyi teklif edeceği ve sürecin izlenebilmesi için Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı yetkililerine erişim sağlanmasının planlandığı aktarıldı.
Öte yandan ABD merkezli bir diğer gazete olan Wall Street Journal, ABD’nin Cenevre’deki görüşmelerde daha “sert” talepler ileri sürmeye hazırlandığını yazdı. Habere göre, Trump yönetimi ve Cumhuriyetçi Parti içindeki şahin kanat, sınırlı kapsamlı bir anlaşmanın kabul edilmemesi yönünde baskı yapıyor.
“ABD, sıfır zenginleştirme politikasında ısrar ediyor”
Wall Street Journal’ın aktardığına göre ABD tarafı, İran’ın Fordo, Natanz ve İsfahan’daki nükleer tesislerini tamamen dağıtmasını ve elindeki tüm zenginleştirilmiş uranyumu teslim etmesini talep ediyor.
Washington ayrıca, yapılacak herhangi bir anlaşmanın süre sınırlaması olmamasında ve “sıfır zenginleştirme” politikasında ısrar ederken, yalnızca tıbbi amaçlarla çok düşük seviyede zenginleştirmeye sınırlı ölçüde izin verilebileceği ifade ediliyor.
Haberde, ABD’nin yaptırımların yalnızca sınırlı ölçüde hafifletilmesini öngördüğü, İran’ın anlaşmaya uzun süre bağlı kalması halinde ise zaman içinde ek yaptırım kaldırımlarının değerlendirilebileceğinin belirtildiği kaydedildi.
Batı medyası: “Washington’un Orta Doğu’daki askeri varlığını artırması müzakere masasında bir baskı unsuru”
Batı medyasında yer alan analizlerde de görüşmelerin, askeri baskı ile diplomasi arasında hassas bir denge üzerinde ilerlediği yorumları yer aldı. Buna göre, Washington’un Orta Doğu’daki askeri varlığını artırması, müzakere masasında bir baskı unsuru olarak görülürken, her iki tarafın da doğrudan çatışmadan kaçınmak istediği vurgulandı.
Analizlerde, İran’ın görüşmelerin yalnızca nükleer dosyaya odaklanmasını istediği, ABD tarafının ise daha geniş güvenlik başlıklarının da gündeme gelebileceği mesajı verdiği belirtilirken, diplomasi süreci “son fırsat penceresi” olarak nitelendirildi.
“Tarafların temel beklentilerinin hala birbirinden uzak”
Değerlendirmelerde ayrıca, tarafların temel beklentilerinin hala birbirinden uzak olduğu, Washington’un zenginleştirme faaliyetlerinin durdurulmasını ve uzun vadeli bağlayıcı bir çerçeve talep ettiği, Tahran’ın ise önceliği, yaptırımların kaldırılmasına verdiği ifade edildi. Görüşmelerin, Umman aracılığıyla dolaylı yürütülmesi ve heyetlerin ayrı odalarda bulunması da taraflar arasındaki güven eksikliğinin sürdüğünün göstergesi olarak yorumlandı.
Analistler, mevcut turdan kapsamlı bir anlaşma çıkmaması ihtimaline rağmen tarafların çatışmayı önleyecek geçici bir “ara formül” üzerinde uzlaşma arayışında olabileceğine dikkati çekiyor.