Nöbetçi Eczaneler
- Oyun terapisi nedir?
Oyun terapisi, çocuk psikoterapisi ekollerinden biridir. Çocukluk çağının doğal bir meşgalesi olan oyunun, güzelleştirici bir güç ve usul olarak kullanılmasına dayanır. Şöyle ki, lisanın imkanlarını yetişkinler üzere kullanamayan çocuklar, yaşadıkları olaylar ortasında mantık kontakları kurup bunları kelama dökemezler. Yaşantılarını fakat oyun aracılığıyla lisana getirirler. Oyun, çocukların lisanıdır. Oyun terapisi ekolleri de işte bu lisanı ele alarak çocuğun düzgünleşmesini sağlar. Bunu Gary Landreth’ın şu kelamı çok yeterli anlatır: “Oyun çocuğun lisanı, oyuncaklar sözleridir.”
Oyun terapisi ile bebeklikten itibaren 11 yaşa kadar her çocukla çalışılabilir ve epeyce da faydalıdır. Çocuğun yaşına ve yaşadığı sıkıntıya nazaran oyun terapisi ekolü ve teknikler değişebilir. Mesela bebeklik devrinde theraplay, 3 yaştan sonra deneyimsel oyun terapisi, çocuk merkezli oyun terapisi, 9 yaşlarından sonra bilişsel davranışçı oyun terapisi, kum tepsisi terapisi üzere çeşitli ekoller tercih edilebilir. Öte yandan sorun alanına nazaran ise, ebeveynle münasebetlerde, bağlanma biçiminde bir sorun yaşanıyorsa bağlanma temelli oyun terapileri; anksiyete, depresyon, dehşetler, saldırganlık üzere his düzenleme problemlerinde yönlendirmesiz oyun terapileri; dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, öfke denetim bozukluğu, öğrenme zahmetleri, çekingenlik üzere meselelerle bilişsel-davranışçı oyun terapileri tercih edilebilir.
- Oyun terapisi neden işe fayda?
En kıymetli sebep bilişsel gelişimle alakalıdır. Süreç öncesi (3-6 yaş) ve somut süreçler (6-11 yaş) periyodundaki çocuklar somutlaştırarak düşünürler. Mesela “burnunun ucunu göremiyor” derseniz, gözlerini şaşı yaparak “ama ben görebiliyorum” diyen itiraz edebilir; buradaki mecazın içerdiği soyut manayı anlayamayabilirler. Somut düşündükleri için kanılarını somut objelerle söz ederler. İşte bu somut objeler oyuncaklardır.
Bununla birlikte, bu yaşlarda çocuklar sembolik düşünürler. Objeleri ve olayları zihinlerinde birer temsil olarak algılamaya çalışırlar fakat bunu kısmen başarabilirler. Bunu başarabilmek için de birebir şeyleri tekraren tekrar ederler, çoğunlukla da oyun aracılığıyla. Bu tekrarlar ayrıyeten somut objeler ve olaylar ortasında mantıksal ilişkiler kurulmasını sağlar ve çocuk böylelikle zihninde bunlara bir mana verebilir.
Oyun ayrıyeten bir sakinleşme ve his düzenleme aracıdır. Çocuk için zorlayıcı olan yaşantı, çocuk tarafından tekraren oynanarak sağaltılır. Bu durum sıcak patatesi bir elden başkasına atmaya emsal. Bir elden başkasına atıp dururken patates soğur ve yenmeye hazır hale gelir. Birebir biçimde oyun aracılığıyla duygusal dünya düzenlenmiş olur.
Yönlendirmesiz oyun terapileri çocuğun kendi gereksinimlerini en düzgün kendisinin bilebileceğini; büyümek, gelişmek, kendini yönlendirmek, kendini uygunlaştırmak, kendini gerçekleştirmek için potansiyele ve yeteneğe sahip olduğunu kabul eder. Bu yüzden de çocuğun liderliğine güvenir. Öteki ekoller ise çocuğun meselesine ait varsayımlar oluşturulduktan sonra yararı olacağı düşünülen yapılandırılmış oyunları terapi sürecine dahil eder.
- Oyun terapisine hangi durumlarda başvurulabilir?
Bu sorunun karşılığı oldukça uzun. Zira oyun terapileri çocuğun yaşadığı her türlü sorun alanında tesirli ve yararlı olabilir. Tekrar de kısa bir liste yapmak faydalı olacaktır:
Kardeş kıskançlığı
Yeme sorunları
Uyku bozuklukları
Çocukluk çağı depresyonu
Kaygı ve korkular
Saldırganlık
Dürtüsellik
DEHB
Evlat edinilme
Kayıp ve yas
Hırçınlık
Aile içi çatışma, boşanma, ayrılık
İstismar
Travmatik olayların akabinde yaşanan sorunlar
Kronik hastalık
Psikolojik ağrılar (baş ağrısı, karın ağrısı)
Öfke kontrolü
Çocukluk çağı mastürbasyonu
Okul problemleri
Çekingenlik
Özgüven eksikliği
Seçici konuşmazlık
Özgül öğrenme güçlüğü
Bağlanma ve ayrılma meseleleri
Tırnak yeme
- Oyun terapisi odasında neler bulunur?
Oyun terapisi odasında sıradan, çok çeşitli oyuncaklar bulunur. Mesela hekim seti, otomobiller, kuklalar, oyuncak mesken, oyuncak beşerler, pelüş oyuncaklar, top, boya kalemleri ve kağıt, fırça, kum, su, oyuncak inşaat gereçleri, oyuncak para, oyuncak telefon, çeşitli hayvanlar, hacıyatmaz üzere gereçler vardır.
- Oyun terapisi kaç seans sürer?
Bu, yanıtı en belgisiz olan sorudur. Çocuğun mizacına, sorunun geçmişine, kapladığı alana, ailenin tavrına, uygulanan ekole, görüşme sıklığına, ortaya giren vakte, çocukla terapistin bağına kadar çok sayıda değişken bunda tesirlidir. Ne kadar müddette biteceği fakat süreçte ve bitişe yaklaşıldığında anlaşılır. Lakin bu meçhullüğü azaltmak için en azından kaç seansta değişimi görmeye başlarız, buna yönelik deneyime dayanan bir iddiası paylaşabilirim.
Oyun terapisine başladıktan itibaren 5-6 seans sonra kimi farklılıkları gözlemlemeye başlayabilirsiniz. Sonrası derinlere inme, gerilere gitme, duygusal çalkalanma, nefeslenme, güç toplama ve gelişme evreleridir ve terapist bu süreçte çocuğa özel bir plana nazaran ilerler. Muhakkak sıklıkta aile görüşmeleri yapmaya, aileyi bilgilendirme ve ailenin müşahedelerini almaya ihtimam gösterir. Nasıl devam edeceği ve ne kadar süreceği bu süreçte aşikâr olmaya başlar.
Sona yaklaşınca terapist çocuğa ve aileye, hazırlanmaları için bunun haberini verir. Çocuk iki kez daha gelip veda edeceğini bilir, bu onun terapiste ve sürece veda edebilmesi için gereklidir.